بزرگترين مركز اعزام حجاج پس از بغداد ، در اختيار داشتند . نخستين اين اميران ، ختلغ بود كه امير كوفه هم بود . « 1 »
راههاى حج
در عصر سلجوقيان ، مسيرى كه حجاج عراق و نواحى اطراف آن در شرق جهان اسلام براى رفتن به حج مىكردند ، همان راههايى است كه جغرافى دانان عرب به تفصيل در باره آنها سخن گفته و منازل و مسافات ميان آنها را با فرسخ و ميل و بريد مشخص كردهاند . « 2 » اين راه ، بغداد و كوفه را به حجاز پيوند مىداد و گهگاه بر اساس شرايطى كه پيش مىآمد ، تغييراتى در آن داده مىشد . كاروانهاى حج عراق و قافله سلطانى سلجوقى كه از خراسان مىآمد ، « 3 » و نيز قافله رسمى كه خليفهء عباسى آن را روانه مىكرد ، از همين مسير عبور مىكردند . كاروانها پس از گرد آمدن حجاج و كامل شدن تعداد ، از بغداد به سمت كوفه رفته « 4 » و از آنجا به سوى حجاز حركت مىكردند و در بين راه نيز در كاروان سراهاى شناخته شده كه خلفاى عباسى ، قصرها و بناهايى در آن ساخته بودند ، توقف مىكردند . « 5 » نخستين منزل قادسيه بود كه از آنجا به عُذَيب مىرفت و اين
هامش
( 1 ) . سبط بن جوزى ، مرآة ، ص 191 ، 224 ؛ ابن تغرى بردى ، النجوم ، ج 5 ، ص 123 ؛ ابن فهد ، اتحاف ، ج 2 ، ص 523
( 2 ) . ابن رسته ، الاعلاق النفسيه ، ص 182 - 163
( 3 ) . ابن فهد ، اتحاف ، ج 2 ، ص 444 ، 446 ، 460 و بعد از آن .
( 4 ) . جزيرى ، الدرر ، ج 1 ، ص 399 ، ج 2 ، ص 1275
( 5 ) . يعقوبى ، البلدان ، ص 311