ملاحظه ثلث بودن وزايد بودن ، بعد از موت مىشود . ودر آن وقت ملاحظه
عوض المثل آن وقت مىشود . گو در حين شرط عوض المثل مجهول باشد چون
نفس شرط معلوم است . پس در هر دو صورت وارث مستحق همان عمل مىشود ،
ومشروط عليه را نمىتوان الزام كرد بر اجرت المثل . بلى هر گاه تراضى بر
اجرت المثل واقع شود جايز است اخذ زايد بر ثلث در هر دو صورت . واين از باب آن
است كه ( شخصي أجير كند ديگرى را كه ده روز گل كارى كند ومستأجر فوت
شود ) پس بايد كه أجير آن ده روز عمل را براي وارث مستأجر بكند . زيرا كه أقوى
عدم بطلان اجاره است به موت مطلقا . بلى هر گاه أجير شرط كرده باشد كه
مستأجر بنفسه استيفاى منفعت را بكند اجاره باطل مىشود به موت مستأجر ،
وورثه مستأجر رجوع مىكنند به اجرت المثل اگر به أجير داده باشد .
وبدان كه : اگر متهب شرط كند كه عبادت را از براي واهب به عمل آورد ، به اين
معنى كه متفطن اين شده باشد كه ( گاه باشد كه ثلث مال واهب وفا نكند به
مجموع شرط ، وزايد بر ثلث به وارث منتقل شود ) وبه اين سبب شرط كند كه
عمل را براي غير واهب نكند ، شرط صحيح است . ودر زايد بر ثلث ، هبه لازم
نمىشود ( ونمىتواند الزام كند ورثه را كه أجرة المثل آن قدر را قبول كنند )
ووارث ها از عين موهوبه به قدر آن عمل مىتوانند استرداد كنند .
89 : سؤال : زيد ادعا مىنمايد كه املاك وبيوتات وأثاث البيت وغير اين أشياء ،
حصه پدرى را همشيره ( وهى المسماة ) زينب خانم به من هبه وعطيه نموده
است . وحال آن كه همشيره زيد كه زينب خانم باشد تقرير مىنمايد كه ( زن ديگر
بوده است در خانه ، برادرم آورده اقرار كرده است وهبه نموده است ) . شخص
واحدى شنيده است در بيرون خانه اقرار هبه را . وآن شخص واحد همشيره زيد كه
زينب خانم است [ را ] نمىشناسد . وهبه بي عوض هم مىباشد . آيا اين قسم هبه
صحيح است يا نه ؟ - ؟
جواب : مدعى هبه بايد به ثبوت شرعي برساند هبه را . وبعد عجز تسلط قسمي
بر همشيره اش دارد .
والله العالم .