رَبِّ اجْعَلْنِي مُقِيمَ الصَّلاةِ وَ مِنْ ذُرِّيَّتِي
« 1 » نيز جارى است .
پاسخ : مفسّران اين دعا را مربوط به فرزندان بلافصل آن حضرت و كسانى كه خداوند ايمان ايشان را به حضرتش اعلام فرموده بود دانستهاند . همچنين اظهار داشتهاند : عدول از ظاهر دعا - كه مقتضى عموم مىباشد - به گروهى خاص ، با كمك قرينه و دليل لازم ( و واجب ) است . اين جواب درست است .
وجه ديگر آنكه غرض از
وَ اجْنُبْنِي وَ بَنِيَّ أَنْ نَعْبُدَ الْأَصْنامَ
« 2 » ( من و فرزندانم را از پرستش بتها دور بدار ) اين باشد كه خدايا در حقّ من و ايشان لطفى عنايت فرما كه ما را از پرستش بتها دور كرده ، انديشهمان را از باطل بازگرداند .
در مورد كسى كه از چيزى پرهيز داده ، به ترك آن ترغيب نموده است و انگيزهاش در اجتناب و دورى از انجام آن قدرت يافته نيز از عبارت ( إنّه قد جنبه / او را از آن دور داشت يا پرهيز داد ) استفاده مىشود . به عنوان مثال زمانى كه پدرى فرزندش را از كارى بازمىدارد و قبح و زيان آن را بيان و حقيقتش را براى او آشكار مىكند ، مىگويد : ( إنّني قد جنبتك كذا و كذا متعتك منه / تو را از فلان كار بازداشته يا منع كرده بودم ) . در حالى كه غرضش آنچه را كه ذكر نموديم بوده است . و كسى نمىتواند ادّعا كند : « چگونه ابراهيم عليه السّلام چنين دعايى كرد درحالىكه مىدانست خداوند متعال چنين لطفى را براى جلب انسان به ايمان خواهد نمود . »
زيرا اين سؤال هر دو جواب را دربر دارد چه اينكه با اين لطف و بىهيچ شكّى عبادت او حاصل مىگرديد . همان گونه كه بايد كارى مىكرد تا انگيزهء عبادت در افراد تقويت شود .
پاسخ اين شبهه آن است كه مانعى ندارد پيامبر در حال دعا و تضرّع دعايى كند كه مىداند خداوند متعال بههرحال آن را انجام خواهد داد .
شبههء
رَبِّ اجْعَلْنِي مُقِيمَ الصَّلاةِ وَ مِنْ ذُرِّيَّتِي
« 3 » كمتر است زيرا ظاهر جمله مقتضى اختصاص آن به فرزندان فراوانى از آن حضرت است كه نماز را برپاداشتهاند .
هامش
( 1 ) - ابراهيم ( 14 ) آيهء 40 . پروردگارا من و خاندان مرا به پادارنده نماز قرار ده .
( 2 ) - ابراهيم ( 14 ) آيهء 35 . من و فرزندانم را از پرستش بتها دور بدار .
( 3 ) - ابراهيم ( 14 ) آيهء 40 . پروردگارا من و خاندان مرا به پادارنده نماز قرار ده .