پس از آيهء
ما كانَ لِلنَّبِيِّ وَ الَّذِينَ آمَنُوا أَنْ يَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِكِينَ
« 1 » آورده است تا كسى نپندارد خداوند عزّ و جلّ در اين مورد امتيازى براى ابراهيم عليه السّلام قرار داده كه آن را براى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله مقرر نفرموده است و حال كه چنين چيزى [ چنين حقّى ] براى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مقرر نشده است ، روا نيست آن را براى كسى مقرّر دارد . زيرا آنچه براى پيامبر ما صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مقرر نشده است براى ديگرى مقرر نفرمود و اگر براى ابراهيم عليه السّلام امتيازى باشد كه براى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مقرر نگرديده است در آن صورت نشانهء عدم رضايت ابراهيم عليه السّلام بدان حكم [ معمول در مورد پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ] مىباشد . امّا آنچه او - به عنوان دليل - ذكر كرده ، بنا به ظاهر خود آن ، درست نيست . زيرا رواست كه آنچه براى پيامبر ما صلّى اللّه عليه و آله و سلّم قرار داده نشده است ، براى غير آن حضرت تقدير شود ، چه اينكه براى آنان عقاب كافران قطعى نبوده است زيرا عقل مانع استغفار آنان نبوده است امّا شرع آن را منع [ و ردّ ] مىكند . [ كه به احتمال ، در شريعت ابراهيم عليه السّلام چنين چيزى نبوده است ] در نتيجه كار ابراهيم عليه السّلام قبيح تلقّى نمىشود .
و اگر كسى بگويد : منظور من آن است كه با علم قطعى به عقاب كافران كسى نمىتواند براى ايشان طلب آمرزش كند .
مىگوييم : ظاهر سخن تو چنين اقتضايى ندارد و بر تو لازم بود كه در صورت چنين ارادهاى ، ابهام را از بين برده ، مطلب را به روشنى ادا مىنمودى و بىشك ، با ورود وعدهء قطعى به عقاب كافران ، طلب آمرزش براى آنان جايز نبوده است . و اين افزون بر گفته ابو على است كه مىگويد : اگر آنچه براى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نبوده است ، براى ابراهيم عليه السّلام مقرر گرديده بود ، زيرا عدم رضايت ابراهيم عليه السّلام به احكام خداوند را مىنمود . و در اين صورت لازم بود كه ابراهيم عليه السّلام ، نقض خبر الهى ، توسط پروردگار را بخواهد . خبرى كه بنابرآن كافران با اصرار بر كفر خود مورد بخشش قرار نمىگيرند . [ و اين نسبت دادن امرى قبيح به آن حضرت عليه السّلام است ]
گرامىداشت ابراهيم عليه السّلام با استجابت دعايش
سؤال : اگر به اعتقاد شما دعاى پيامبران عليهم السّلام مستجاب است ، چرا با وجود دعاى آن حضرت :
وَ اجْنُبْنِي وَ بَنِيَّ أَنْ نَعْبُدَ الْأَصْنامَ
« 2 » بسيارى از فرزندانش بتپرستند اين سؤال در مورد
هامش
( 1 ) - توبه ( 9 ) 113 .
( 2 ) - ابراهيم ( 14 ) آيهء 35 . من و فرزندانم را از پرستش بتها دور بدار .