فَبَشِّرْ عِبادِ ، الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ . . .
( آيهء 17 - 18 ) . عطاء از ابن عباس روايت مىكند كه چون ابو بكر صديق پيغمبر ( ص ) را تصديق كرد و ايمان آورد ، عبد الرحمن بن عوف و طلحه و زبير و سعيد بن زيد و سعد بن ابى وقّاص نزد وى آمده گفتند ماجرا چيست ؟ ابو بكر ايشان را از اسلام آوردن خود باخبر ساخت و آنان نيز ايمان آوردند و اين آيه نازل شد . مقصود از
« يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ »
قول ابو بكر است .
أَ فَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ فَهُوَ عَلى نُورٍ مِنْ رَبِّهِ . . .
( آيهء 22 ) . قسمت اول اين آيه دربارهء حمزه و على ، و قسمت آخر آن دربارهء ابو لهب و پسرش نازل شده است .
اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ . . .
( آيهء 23 ) . عبد القاهر بن طاهر بغدادى با اسناد از سعد روايت مىكند كه ( مكيان ) به پيغمبر ( ص ) گفتند چه شود اگر حديث كنى ؟ و اين آيه در جواب آمد .
قُلْ يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ . . .
( آيهء 53 - 55 ) . ابن عباس گويد اين آيه در جواب اهل مكه نازل شد كه گفتند : محمد مىگويد هر كس بت پرستيد و آدم بيگناه را كشته ، آمرزنده نمىشود ما چگونه هجرت كنيم و مسلمان شويم در حالى كه غير خدا را پرستيدهايم و آدمكشى كه خدا حرام كرده مرتكب شدهايم .
عبد اللّه بن عمر گويد : آيهء مورد بحث دربارهء عياش [ ابى ] بن ربيعه و وليد بن وليد و عدهاى از اسلام آوردگان نازل شد كه بر اثر گرفتارى و شكنجه ( وسيلهء مشركان ) دچار فتنه شدند و ما مىگفتيم خدا به هيچ وجه از اينان توبه و فديه نمىپذيرد زيرا با شكنجهاى مسلمانى خود را ترك كردند آيات 53 - 55 ( در پذيرش توبهء اينان ) نازل شد و عمر كاتب بود ، پس به عياش و وليد و آن عده از مسلمين كه دين را ترك گفته بودند نامه نوشت ، به اسلام برگشتند و مهاجرت كردند .
عبد الرحمن بن محمد سراج با اسناد از ابن عباس روايت مىكند : عدهاى از مشركان كه آدمكشى و زناى فراوان مرتكب شده بودند نزد پيغمبر ( ص ) آمده گفتند : آنچه ما را بدان دعوت مىكنى نيك است . اما كفارهء گناهان سابق ما چه مىشود ؟ آيهء مورد بحث نازل گرديد . بخارى نيز اين روايت ، آورده است .
ابو اسحاق مقرى با اسناد از عمر روايت مىكند كه وقتى بر مهاجرت اتفاق كرديم من و عياش بن ابى ربيعه و هشام بن عاصى با هم عازم شديم و وعدهگاه خود را « مناصف »