به دست داشت و يك لنگه را در پا كرده است . ابو سفيان پرسيد : جمعيت چه شد ؟ جميل پاسخ داد : گريختند . ابو سفيان پرسيد : ترا چه شده است كه يك تا كفش پوشيدهاى و يك تا را در دست دارى ؟ پاسخ داد : تصور و احساسم اين بود كه هر دو را به پا پوشيدهام . و از آن روز فهميدند كه وى دو قلب ( عقل ) نداشته ، و گر نه از كفش در دستش غافل نمىشد .
وَ ما جَعَلَ أَدْعِياءَكُمْ أَبْناءَكُمْ . . .
( آيهء 4 ) . اين قسمت از آيه دربارهء زيد بن حارثه [ بندهء پيشين پيغمبر ( ص ) ] است كه پيش از بعثت ، او را آزاد ساخته ، پسر خويش خوانده بود و بعدا كه حضرت با زينب دختر جحش - زن مطلّقه زيد - ازدواج كرد ، يهود و منافقان گفتند : محمد ( ص ) زن پسرش را گرفت و خود و ديگران را از اين كار نهى مىكند . آيه در پاسخ آمد كه « خدا پسر خواندگان شما را پسران شما نشمرده ، اين تعبير زبانى شماست و خدا از حقيقت سخن مىگويد و همو راه مىنمايد » .
سعيد بن محمد بن احمد بن نعيم اشكابى با اسناد از سالم روايت مىكند كه عبد اللّه [ بن عمر ] مىگفته است : ما زيد بن حارثه را فقط زيد بن محمد خطاب مىكرديم تا آيه نازل شد : « پسر خواندگان را به پدران [ راستين ] شان نسبت دهيد ، اين در نظر خدا به قسط نزديكتر است . » بخارى هم اين روايت را آورده است .
مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ . . .
( آيهء 23 ) . ابو اسحاق احمد بن ابراهيم با اسناد از انس [ بن مالك ] روايت مىكند كه عمويم انس بن نضير - كه مرا همنام او كردند - در جنگ بدر حضور نداشت و اين پيشامد برايش ناگوار بود كه از اوّلين جنگ در خدمت رسول اللّه ( ص ) غيبت جسته ، و مىگفت : اگر جنگى پيش آيد خدا شاهد خواهد بود كه چه مىكنم . تا اينكه جنگ احد پيش آمد و مسلمين هزيمت كردند . انس بن نضير گفت : خدايا من از عقايد مشركين بيزارم و از كردار اين مسلمين [ پشت به جنگ كرده ] پوزش مىخواهم . و با شمشير به راه افتاد و به سعد بن معاذ كه او را ديد گفت :
سوگند به آنكه جانم در دست اوست ، از احد بوى بهشت مىشنوم . و جنگيد تا كشته شد . انس [ بن مالك ] گويد : او را ميان كشتگان يافتيم ، هشتاد و اندى زخم شمشير و نيزه و تير بر تن داشت و مثلهاش نيز كرده بودند و شناخته نمىشد تا خواهرش از علامتى كه در انگشت او بود ، او را شناخت ، و اين آيه نازل شد كه « از جملهء مؤمنان ، مردانى هستند كه بر پيمان خويش با خدا به راستى وفا كردند . »