صفت بهايم موصوف شود . و گناه و جنايت كند ، بعد از مفارقت قالب باز بهمراتب فرورود تا آنجا برود كه بهقدر گناه عذاب كشد ، و بهقدر جنايت قصاص يابد . چون عذاب كشيد و قصاص يافت ، بازگردد . و بعضى تا به حيوان غير ناطق فروروند ، و بعضى تا به جماد فروروند . همچنين فرومىروند و برمىآيند تا آنگاه كه كمال خود حاصل كنند . و وقت باشد كه نفس انسانى در مرتبهء انسانى از قالب مفارقت كند ، و كمال خود حاصل نكرده باشد ، امّا به صفات بهايم موصوف نشده بود . از مرتبهء انسانى به زير نرود ، و هم در مرتبهء انسانى بهصورت انسانى ديگر حشر شود ؛ همچنين از انسانى به انسانى نقل مىكند تا كمال حاصل كند . اگر در قالب اوّل نيكى كرده باشد ، و راحت رسانيده بود ، در قالب دوّم ثواب آن بهوى مىرسد ؛ و اگر در قالب اوّل بدى كرده باشد ، و آزار رسانيده بود ، در قالب دوّم عذاب آن بهوى مىرسد . و هر نوبت كه برود ، و بازآيد ، زيركتر و مستعدتر باشد . و بعضى كس كه بهغايت زيرك و مستعداند ؛ از آن است كه بسيار رفتهاند و بازآمدهاند .
( 15 ) اى درويش ! 408 چند نوبت گفته شد كه كمال نفس جزئى مناسبت است با عقول و نفوس عالم علوى . كه شريف و لطيفاند ، و جمله علم و طهارت دارند . و هركدام كه بالاتر است ، علم و طهارت او بيشتر است . پس هركه علم و طهارت بيشتر حاصل مىكند ، مناسبت او با عقل و نفس بالاتر حاصل مىشود ؛ و با هركدام كه مناسبت حاصل كرد ، بازگشت وى بعد از مفارقت قالب بهوى خواهد بود .
( 16 ) اى درويش ! اگر از انسانى به انسانى ديگر نقل كند كه فرود انسان اوّل باشد ، از دركهاى به دركهء ديگر مىرود ، و از حساب مسخ است . و اگر از انسانى به انسانى ديگر نقل مىكند كه بالاى انسان اوّل باشد ، از درجهاى به درجهء ديگر مىرود ، و از حساب نسخ است .
( 17 ) اى درويش ! بعد از مفارقت قالب انسانى راه دو است ، يا به بالا ، يا به شيب
( فَرِيقٌ فِي الْجَنَّةِ وَ فَرِيقٌ فِي السَّعِيرِ )
. 409 اگر به بالا رفت ، هركه با وى پيوسته است ، جمله را با خود به بالا برد ؛ و اگر به شيب رفت ، هركه بهوى پيوسته است ، جمله را با خود به شيب برد
« يَوْمَ نَحْشُرُ الْمُتَّقِينَ إِلَى الرَّحْمنِ وَفْداً وَ نَسُوقُ الْمُجْرِمِينَ إِلى جَهَنَّمَ وِرْداً »
. تمام شد منزل پنجم .
و الحمد للّه ربّ العالمين .