كفر »
، و مانند اين آمده است .
( 7 ) اى درويش ! اگرچه علم نجوم علمى شريف است ، و منجّم اگر در حساب غلط نكند ، و در زمان و مكان سهو نكند ، راست مىگويد ، امّا پيغمبر - عليه السّلام - مصلحت نمىديد كه منجّمان حكم كنند . و حقّ به دست پيغمبر - عليه الصّلاة و السّلام - بود از جهت آنكه مردم نادان متردّد خاطر شوند .
( 8 ) تا سخن دراز نشود و از مقصود بازنمانيم ، چون اين مقدّمات معلوم كردى ، اكنون بدان كه برين سخن دو سؤال مىكنند 215 ، يكى آنكه مىگويند كه اگر جملهء چيزها در كتاب خداى نوشته است ، و قلم خشك گشته است ، و هر چيز كه در كتاب خداى نوشته است ، درين عالم سفلى آن چيز ظاهر خواهد شد ، پس ما در رنج و راحت ، و در سعادت و شقاوت ، و در خير و شرّ مجبور باشيم ، اكنون اگر مجبوريم ، سعى و كوشش ما و پرهيز و احتياط ما از براى چيست ، و دعوت انبيا و ترتيب اوليا چراست ، و تدبير عقلا و معالجت حكما را فايده چيست ؟ و ديگر آنكه مىگويند كه اگر جملهء چيزها در كتاب خداى نوشته است ، و هر چيز كه در كتاب خداى نوشته است ، درين عالم سفلى آن چيز ظاهر خواهد شد ، چرا بعضى از كارها كه درين عالم سفلى ظاهر مىشوند ، بىترتيب و بىنسق ظاهر مىشوند ، همچون ظلم ، و تغلّب ، و خون به ناحقّ و مانند اين ؟ مىبايست كه جمله كارها درين عالم سفلى بهترتيب و با نسق بودى ، از جهت آنكه در كتاب خدا هيچچيز بىترتيب و بىنسق ننوشته است .
( 9 ) جواب . بدانكه شكّ نيست كه افلاك و انجم لوح محفوظ و كتاب خداىاند ، و هر چيز كه درين عالم بود و هست و خواهد بود ، جمله در كتاب خداى نوشته است ، و قلم خشك گشته است ، و هر چيز كه در كتاب خداى نوشته است ، درين عالم سفلى آن چيز ظاهر خواهد گشت . امّا بدانكه احكامى كه در افلاك و انجم نوشته است ، احكام كلّى است ، نه احكام جزوى ؛ و اثرها كه درين عالم سفلى از حركات افلاك و انجم ظاهر مىشوند ، بر وجه كلّى ظاهر مىشوند ، نه بر وجه جزوى . به اين سبب ما را اختيارى هست ، و حاصل كردن آنچه مىخواهيم و دفع كردن آنچه نمىخواهيم به سعى و كوشش ما باز بسته است . اگر چنان بودى كه در افلاك و انجم احكام جزئى نوشته بودندى ، و اثرها كه از حركات افلاك و انجم درين عالم ظاهر مىشوند ، بر وجه جزوى ظاهر شدندى ، ما را در هيچچيز اختيار نبودى ، و سعى و كوشش ما ضايع بودى ، و دعوت
مجموعه رسائل ( كتاب الإنسان الكامل ) ( فارسى ) — صفحة 229
مساهمون: عزيز الدين النسفي
ص٢٢٩