همچنين علم خدا به افلاك و انجم و عناصر و طبايع حكم خداى است ؛ و چون افلاك و انجم و عناصر و طبايع پيدا آورد ، قضاى خداى است ؛ و چون در گردش آورد و اثرهاى افلاك و انجم درين عالم ظاهر شد ، قدر خداى است .
( 16 ) چون معنى حكم و قضا و قدر دانستى ، اكنون بدانكه ردّ حكم و ردّ قضا ممكن نباشد ، امّا ردّ قدر ممكن باشد . و ردّ قدر از عالم ممكن نيست ، امّا ردّ قدر از خود ممكن است ، و از خود كه ممكن است ، ردّ كل ممكن نيست . امّا ردّ بعضى ممكن است ؛ و ردّ آن بعضى كه ممكن است ، بعضى مىگويد كه به عقل است ، و بعضى مىگويد كه به دعا و صدقه است . بارى ، ردّ قدر از خود ممكن است ، به هر وجه كه توانند ردّ كنند .
( 17 ) اى درويش ! ردّ قدر هم بهقدر توان كردن ، از جهت آنكه ردّ آهن هم به آهن توان كردن . مثلا سرما در افلاك و انجم نوشته است ، و اين قضاى خداى است 221 و درين عالم ظاهر مىشود ، و اينقدر خداى است . و گرما هم در افلاك و انجم نوشته است ، و اين قضاى خداى است ، و درين عالم ظاهر مىشود ، و اين قدر خداى است . پس ردّ سرما به گرما توان كردن ، و ردّ گرما به سرما توان كردن ، و ردّ سردى به گرمى ، و ردّ گرمى به سردى توان كردن ، و ردّ مكر به مكر : ، و ردّ لشكر به سپاه توان كردن ، و مانند اين .
( 18 ) مىخواستم كه درين رساله در لوح محفوظ خاصّ ، كه لوح محفوظ عالم صغير است ، و در جبر و اختيار بحثى زيادت ازين بكنم و نتوانستم كرد . باشد كه درين رساله كه مىآيد كرده شود .
فصل ششم در بيان نصيحت
( 19 ) اى درويش ! هر بزرگ كه تو را نصيحت كند ، بايد كه قبول كنى و از خداى شنوى . و هركه فرود تو باشد ، بايد كه نصيحت از وى دريغ ندارى ؛ كه نصيحت قبول كردن از بالاى خود ، و نصيحت كردن به فرود خود كارى مبارك است و فوائد بسيار دارد . هركه نصيحت بزرگان قبول نكند ، علامت بدبختى است ، و هركه نصيحت بزرگان قبول كند ، علامت نيكبختى است . و ديگر بايد كه صحبت با نيكان و صالحان دارى و از صحبت بدان و فاسقان دور باشى كه صحبت نيكان اثرهاى قوى و خاصيّتهاى عظيم دارد . و الحمد للّه ربّ العالمين .
تمام شد رسالهء پانزدهم