بر جان ، مال ، ناموس خود و يا ديگران ، امّا ضررهاى اندكى كه معمولًا مردم براى رسيدن به اهداف خود ، تن به تحمّل آن مىدهند ، در هيچ حكمى از احكام دين موجب سقوط تكليف نمىشود .
ب - مشقّتى موجب سقوط تكليف است كه معمولًا عقلاء براى رسيدن به اهداف خود ، متحمّل آن نمىشوند ، اين مشقّت معمولًا امورى هستند كه تحمّل آنها دشوار است ، امّا معيار ، حرج و مشقّت شخصى است زيرا هر انسانى به خويشتن آگاه است و توانايىهاى مردم هم در تحمّل دشواريها ، مختلف و متفاوت مىباشد .
ج - در خوف ضرر ، خوف عقلايى معيار است و لذا به وسوسهها اعتنا نمىشود ، كما اين كه براى سقوط تكليف ، واجب نيست كه انسان به وجود ضرر كاملًا اطمينان پيدا كند .
د - هنگامى كه خطرى ، اسلام و مسلمين را تهديد كند مانند ظهور بدعتها و گسترش مفاسدى كه اصل بقاى دين را در معرض تهديد قرار مىدهد و خوف بر جان مسلمانان و مانند آن ، دراين صورت مبارزه با منكر ، يكنوع جهاد في سبيل اللَّه خواهد بود و در وجوب آن هيچ يك از شرايطى كه ذكر شد ، اعتبار ندارد و بايد احكام جهاد بر آن پياده شود .
احكام جهاد (فارسى) — صفحة 191
مساهمون: دانش
ص١٩١