وَ إِذا قامُوا إِلَى الصَّلاةِ قامُوا كُسالى يُراؤُنَ النَّاسَ ( 1 ) قتاده گفت : آن باشد كه باك ندارد به نماز اگر كند و اگر نكند ( 2 ) ، بيان اين آن است كه بريدة الأسلمى روايت كرد كه : چون اين آيت آمد ، [ رسول ] ( 3 ) عليه السلام - گفت : الله اكبر ، اين آيت شما را بهتر است از آن كه هر [ يكى را از ] ( 4 ) شما مثل ملك دنيا بودى ، مراد به اين آيت آن كس است كه اگر [ نماز كند اميد ] ( 5 ) ندارد به خيرش ، و اگر رها كند نترسد از شرش . عطا [ ابن دينار گفت ] ( 6 ) : [ 190 - ر ] الحمد لله كه * ( عَنْ صَلاتِهِمْ ) * ، گفت ، و نگفت في صلاتهم ، و الا كه ( 7 ) سلامت يافتى از اين ! حسن گفت : آن باشد كه نماز به ريا كند ، و اگر فوت شود باك ندارد .
ابو العاليه گفت : آن باشد كه نماز بد كند به ركوع و سجود ناقص ، و در نماز از اين جانب و آن ( 8 ) جانب مىنگرد .
* ( وَيَمْنَعُونَ الْماعُونَ ) * . در « ماعون » خلاف كردند . امير المؤمنين على گفت :
مراد زكات است ، يعنى زكات ندهند ( 9 ) ، و اين قول عبد الله عمر است و حسن و قتاده و محمد بن الحنفيه و ضحاك . عبد الله مسعود گفت : چيزهايى است كه ( 10 ) همسايگان از يكديگر بخواهند ، چون تبر و ديگ و آلتى كه در سراى به كار بايد ( 11 ) . مجاهد گفت : عاريت است . محمد بن كعب و كلبي گفتند : « ماعون » جمله عطا باشد ، عام است بر همه برافتد . سعيد جبير و مقاتل و زهرى گفتند : « ماعون » به لغت قريش مال باشد ، قال شاعرهم :
بأجود منه بماعونه ( 12 )
اذا ما سماؤهم لم تغم
يمج صبيره الماعون صبا
هامش
( 1 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 142 .
( 6 - 2 ) . كا و آد گفت .
( 5 - 4 - 3 ) . كلمه در اساس زير وصالى رفته است ، با توجه به كا ، آد افزوده شد .
( 7 ) . كا : و اگر نه .
( 8 ) . آج : و از آن .
( 9 ) . آج : ندهد .
( 10 ) . كا ، آد ، گا : چيزها باشد كه .
( 11 ) . آج : به كار دارند .
( 12 ) . آج : بما عونهم .