عكرمه و سعيد جبير گفتند از عبد اللَّه عبّاس كه : قريش را در سال ( 1 ) دو رحلت بودى : در زمستان به مكّه و در تابستان به طايف . خداى تعالى ايشان را فرمود كه : از حرم مفارقت مكنى ( 2 ) . ابو صالح گفت : در شام دو جايگاه بود ، يكى سردسير و يكى گرمسير . در تابستان به سردسير شدندى و در زمستان به زمين گرمسير . و ديگر [ 188 - ر ] مفسّران گفتند : ايشان را در تجارت دو رحلت بودى ، يكى در زمستان به يمن ، و يكى در تابستان به شام . و در حرم مقام نكردندى ( 3 ) زمينى خشك بود بىآب و نبات و زرعى و ضرعى و آبى و درختى نبودى .
و معيشت قريش از تجارت بودى و هيچ كس قريش را تعرّض نكردندى ، گفتندى : ايشان اهل حرم خدااند و همسايگان خانهء اويند ، اگر اين دو رحلت نكردندى كس به مكّه مقام نتوانستى كردن . و اگر حرمت حرم نبودى ، ايشان رحلت نتوانستندى كردن كه ايمن نبودندى دشخوار آمد بر ايشان اختلاف كردن از يمن به شام و از شام به يمن . خداى در تباله و جرش و چند شهر از بلاد يمن خصبى و خيرى بداد بسيار تا ايشان طعام و متاع به مكّه آوردند . اهل ساحل به كشتى مىآوردند و اهل برّ به چهارپاى مىآوردند . اهل ساحل به جدّه بار بيفگندندى و اهل تباله به محصّب . و در شام نيز خصبى تمام بداد خداى تعالى تا اهل شام طعام و متاع به ابطح ( 4 ) آوردندى و اهل مكّه بيامدندى و بخريدندى و خداى تعالى ايشان را مؤونت آن دو رحلت كفايت كرد و ايشان را فرمود كه : به عبادت خداوند اين خانه مشغول شوى ( 5 ) كه خانهء كعبه است ، بقوله : * ( فَلْيَعْبُدُوا رَبَّ هذَا الْبَيْتِ الَّذِي أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوعٍ ) * ، گفت : بگو تا قريش و جمله عرب خداوند اين خانه را پرستند كه اوست كه ايشان را طعام داد از گرسنگى .
هامش
( 1 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : سالى .
( 2 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : مكنيد .
( 3 ) . آج و ديگر نسخه بدلها كه .
( 4 ) . كا ، آد ، گا : با ابطح .
( 5 ) . شوى / شويد .