خواندند ؟ گفت : قريش نام جانورى است در دريا كه جانوران دريا را بخورد و او را نخورند ، و او سفاد كند با ايشان و با او نكنند ، و او غالب بود بر ايشان و بر او غلبه نكنند ، قريش به اين صفت بودند ، ايشان را به نام او نام كردند . معاويه گفت : اين كه گفتى در كلام عرب و اشعار ايشان هست ؟ گفت هست في قول الشّاعر ( 1 ) :
و قريش هى التّي تسكن البحر بها
سميت قريش قريشا
سلَّطت بالعلوّ في لجّة البحر
على سائر البحور جيوشا
تأكل الغثّ و السّمين و لا تترك
فيه لذى الجناحين ريشا [ 187 - پ ]
هكذا في البلاد حىّ قريش
يأكلون البلاد اكلا كشيشا ( 2 )
و لهم آخر الزّمان نبي
يكثر القتل فيهم و الخموشا
يملأ الارض خيله و رجالا
يحسرون المطى حسرا كميشا
* ( إِيلافِهِمْ ) * ، بدل لايلاف است و تفسير اوست . و آن كس كه « الاف » خواند ، استشهاد كرد به قول ابو طالب - رحمة الله عليه - كه وصيّت مىكند عبّاس را يا حمزه را به رسول - عليه السلام - في قوله :
و لا تتركنه ما حييت لمعظم
و كن رجلا ذا نجدة و عفاف
تذود العدى عن عصبة هاشمية
الافهم فى الناس خير الاف
در نصب « رحلة » خلاف كردند . بعضى گفتند : مصدرى است لا من لفظ الفعل ، و بعضى دگر گفتند : مفعول ايلافهم است ، مفعول دوم ، يقال : آلفته كذا ، الف دادم او را با فلان چيز ، و گفتند : ظرف است ، أى في رحلة الشّتاء و الصيّف . و در بعضى مصاحف يافتند : رحلتا الشّتاء و الصّيف ، به « الف » تثنيه و محلّ او رفع بود على تقدير هما رحلتا الشّتاء و الصّيف . و اين معتمد نيست لمخالفة المصاحف .
هامش
( 1 ) . كا ، آد ، گا : گفت بلى قال شاعرهم .
( 2 ) . كذا : در اساس و ديگر نسخه بدلها ، چاپ شعرانى ( 12 / 180 ) : كبيشا ، تفسير قرطبى ( 20 / 203 ) كميشا .