نبودند كافران اهل كتاب از جهودان و ترسايان و از مشركان كه با خداى انباز گيرند و بت پرستند . * ( مُنْفَكِّينَ ) * ، أى زائلين منتهين عن كفر هم ، زايل نشدند و باز نايستادند ( 1 ) از كفر تا به ايشان آمد حجّت ، يعنى بر كفر مصرّ بودند تا آن كه رسول - عليه السلام - به ايشان آمد .
آنگه بدل كرد رسول را از بيّنت و بيان كرد بيّنت را ( 2 ) بدل النكرة من المعرفة كقوله : بِالنَّاصِيَةِ ( 3 ) ، ناصِيَةٍ ( 4 ) ، و اصل الانفكاكا الزوال ، يقال : ما انفك فلان يفعل كذا [ 163 - ر ] أى ما زال ، و او مطاوع فكاك باشد ، يقال : فكّ الشىء إذا فتحه ، و منه فكّ الرهن ، قال طرفة :
فآليت لا ينفكّ كشحي بطانة
لعضب رقيق الشفرتين مهند
* ( رَسُولٌ مِنَ اللَّه يَتْلُوا صُحُفاً مُطَهَّرَةً ) * ( 5 ) ، صفت رسول است گفت : مىخواند بر ايشان صحيفهاى ( 6 ) پاكيزه از باطل و دروغ .
* ( فِيها ) * ، در آن صحيفها . * ( كُتُبٌ قَيِّمَةٌ ) * ، كتابهايى همه مستقيم .
* ( وَما تَفَرَّقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ ) * ، گفت : پراگنده نشدند اهل كتاب در حقّ رسول - عليه السلام - و در نبوّت او . * ( إِلَّا مِنْ بَعْدِ ما جاءَتْهُمُ الْبَيِّنَةُ ) * ، الَّا پس از آن كه حجّت و بيان به ايشان آمد در كتابهايشان بر صحّت نبوّت او . و معنى تفرّق ايشان آن است كه بعضى به او ايمان آوردند و بعضى كافر شدند ، و آيت دليل است بر بطلان قول مجبره كه گفتند : كافران را در اصل كافر آفريدند ، براى آن كه خداى گفت : متفرّق نشدند الَّا از پس آن كه حجّت به ايشان آمد ، و لازم نيايد بر اين آيت كه بيّنت ورود او مفسدت ( 7 ) باشد براى آن كه فساد عند آن ( 8 ) حاصل آيد ،
6 p
هامش
( 1 ) . اساس ، آج ، كا : نه ايستادند / نايستادند .
( 2 ) . آج از .
( 4 - 3 ) . سورهء علق ( 96 ) آيهء 15 و 16 .
( 5 ) . كا ، آد ، گا فرستاده از خدا .
( 6 ) . اساس و ديگر نسخه بدلها : صحيفها / صحيفهها .
( 7 ) . آج : بيّنت داعى مفسدت .
( 8 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : نزد آن .