پس باز گردانيديم او را فروتر آنان كه فرو باشند .
مگر آنان كه ايمان آرند و كارهاى نيكو كنند كه ايشان را مزدى باشد ناكاسته .
چه دروغ مىدارد تو را پس از اين به جزا .
نه هست خداى حاكمتر حاكمان .
قوله : * ( وَالتِّينِ وَالزَّيْتُونِ ) * ، قسم است به انجير و زيتون . عبد اللَّه عبّاس گفت و حسن و مجاهد و عكرمه و عطا و مقاتل و كلبي كه : مراد اين انجير است كه ما مىخوريم و اين زيتون كه ما از او روغن مىگيريم . أبو ذر [ 148 - ر ] غفارىّ رحمة اللَّه عليه - روايت كرد كه : رسول را - عليه السلام - طبقى انجير به هديّه آوردند . او در پيش اصحابان بنهاد و مىخورد و مىگفت : بخورى ( 1 ) كه اگر گويم كه ميوهاى از بهشت آوردهاند انجير باشد ، براى آن كه در وى استخوان نيست ، و انجير بواسير ببرد و نقرس را سود دارد .
عبد اللَّه بن غنم ( 2 ) گفت : با معاذ جبل به سفرى بودم . هر گه كه به درخت زيتون بگذشت ، مسواكى از او بگرفت و گفت : از رسول - عليه السلام - شنيدم :
نعم السواك ( 3 ) الزيتون من الشجرة المباركة
، نيك مسواك است درخت زيتون كه درخت مبارك است . بوى دهن خوش بكند و شوخ داندانها را ( 4 ) ببرد . آنگه گفت :
اين مسواك من است و مسواك پيغامبران كه ( 5 ) پيش از من بودند .
كعب الأحبار و قتاده و ابن زيد گفتند : « تين » مسجد دمشق است و « زيتون » مسجد بيت المقدّس است ، و آن دو مسجد است در شام .
هامش
( 1 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : بخوريد .
( 2 ) . آج : عبد اللَّه عمر .
( 3 ) . آج : المسواك .
( 4 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : ندارد .
( 5 ) . كا : جميع پيغمبرانى كه .