زرد و الوان مختلف باشد ، آنگه چون خشك شود از آن لون بگردد .
آنگه وعده داد رسول را به انزال آيات بر او ، گفت : * ( سَنُقْرِئُكَ ) * ، ما تو را خواننده گردانيم به قرآن كه بر تو فرو فرستيم تا تو يادگيرى و از حفظ مىخوانى ، يقال : قرأت الكتاب و أقرأته غيري إذا جعلته قاريا ، امّا بالتعليم أو التمكين .
* ( فَلا تَنْسى ) * ، تا فراموش نكنى .
* ( إِلَّا ما شاءَ اللَّه ) * ، الَّا آنچه خدا خواهد كه منسوخ كند آن را ، چو ( 1 ) منسوخ كرد از ياد تو و ديگران ببرد . اين قول قتاده است . و مجاهد [ 105 - ر ] گفت : سبب آن بود كه چون جبريل - عليه السلام - آيتى يا سوتى بر رسول - عليه السلام - خواندى ، چون به آخر آوردى رسول با سرگرفتى و باز خواندى تا فراموش نكند ، خداى تعالى اين آيت فرستاد و او را ايمن كرد از اين . پس از آن رسول - عليه السلام - باز نخواند ( 2 ) و دانست كه فراموش نكند .
و وجه استثناء بر اين قول آن باشد كه بيان كرديم فى قوله : إِلَّا ما شاءَ رَبُّكَ ( 3 ) ، يكى آن كه راجع باشد با روزگار ماضى ، و دوم آن كه براى آن تا كلام ( 4 ) منع كند از نفوذ .
* ( إِنَّه يَعْلَمُ الْجَهْرَ وَما يَخْفى ) * ، كه او آشكارا داند ، و آنچه نهان و پوشيده است هم داند . محمّد بن حامد گفت : يعنى صدقهء سرّ و علانيه داند ، و گفتند :
معنى آن است كه او داند آن ( 5 ) قراءت به جهر كه جبريل بر تو خواند و آنچه پنهان در نفس خود خوانى يا ( 6 ) با خود مقرّر كنى .
* ( وَنُيَسِّرُكَ لِلْيُسْرى ) * ، گفت : ما ميّسر بكنيم تو را براى كار خوارتر . مفسّران گفتند : معنى آن است كه ما توفيق دهيم تو را براى عمل صالح كه به آن به بهشت
هامش
( 1 ) . آج : چون .
( 2 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : نخواندى .
( 3 ) . سورهء هود ( 11 ) آيهء 107 و 108 .
( 4 ) . آج و ديگر نسخه بدلها را .
( 5 ) . آج : از ، كا : او .
( 6 ) . كا : تا .