عبّاس گفتند : تسنيم شرابى باشد كه مقرّبان را صرف دهند از آن و ديگران را ممزوج . عبد اللَّه عبّاس گفت : اين از جملهء آن است كه خداى تعالى گفت : فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ ( 1 ) . بعضى دگر مفسّران [ گفتند ] ( 2 ) : آبى باشد كه در هوا معلَّق مىآيد و در قدحهاى اهل بهشت ريخته مىشود به اندازهء قدحها ، چون پر شود باز ايستد چنان كه قطرهاى بر زمين نيايد تا ايشان را تكلَّف استقا نبايد كردن ، و اين قول قتاده است . و اصل او از علوّ و رفعت است من سنام البعير ، و اين اسمى است همچونين مع اللَّام ( 3 ) كالتنعيم لجبل معروف .
و نصب « عينا » بر حال باشد و روا بود كه مفعول دوم باشد از * ( يُسْقَوْنَ ) * ، أى يسقون عينا ، و قوله : * ( يَشْرَبُ بِهَا الْمُقَرَّبُونَ ) * ، كه مقرّبان و نزديكان باز خورند ( 4 ) . گفتند :
« با » زيادت است ، و التقدير : يشربها . و گفتند : « با » به معنى « من » است . اهل اشارت گفتند : شربهاى ( 5 ) باشد صرف ناممزوج كه مقرّبان باز خورند بر بساط قرب در مجلس انس ، در بستان عيش ، به كأس رضا ، بر مشاهدهء مصطفى - عليه السلام .
* ( إِنَّ الَّذِينَ أَجْرَمُوا كانُوا مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا يَضْحَكُونَ ) * ، گفت : مجرمان - يعنى مشركان أبو جهل و اصحابش [ 85 - پ ] و وليد مغيره و عاص وائل و جماعت مشركان - گفت ( 6 ) : اين جماعت از مؤمنان صحابهء رسول خنديدندى ( 7 ) بر طريق استهزاء از جماعت ( 8 ) درويشان چون : سلمان و أبو ذر و مقداد و عمّار و بلال .
مقاتل و كلبي گفتند : آيت در شأن امير المؤمنين على آمد كه يك روز با جماعتى بنزديك رسول مىرفت . اين جماعت مشركان ، چون او بگذشت ( 9 ) گفتند : ضحكنا من هذا الأصلع . خداى تعالى اين آيت فرستاد .
هامش
( 1 ) . سورهء سجده ( 32 ) آيهء 17 .
( 2 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 3 ) . كا ، آد ، گا : مع الكلام .
( 4 ) . آد ، گا : از آن خورند .
( 5 ) . كا ، آد ، گا : شربتى .
( 6 ) . آد ، گا : گفتند .
( 7 ) . كا ، آد و .
( 8 ) . آج مؤمنان و .
( 9 ) . آج و ديگر نسخه بدلها بر او بخنديدند و .