بىنواى مسلَّطش ، يعنى ابليس . فضيل عياض را گفتند : اگر خداى تعالى روز قيامت تو را بدارد و گويد : * ( ما غَرَّكَ بِرَبِّكَ الْكَرِيمِ ) * ، چه جواب دهى ؟ گفت گويم : ستورك المرخاة ، پردههاى فرو گذاشتهات . اين معنى ابن السّماك به نظم كرد ، گفت :
يا كاتم الذنب اما تستحيى
و اللَّه فى الخلوة ثانيكا
غرّك من ربّك امهاله
و ستره طول مساويكا
مقاتل گفت : غرّه عفو اللَّه ، او را مغرور بكرده است عفو خداى براى آن كه تعجيل عقوبت نكرد بر او . سرى ( 1 ) گفت : غرّه رفق اللَّه ، به مدارايى كه خداى با او كرد او را غرّه بكرده است . يحيى بن معاذ گفت : برّه به سالفا و انفا [ 76 - پ ] ، نيكوى او با بنده به اوّل و آخر او مغرور بكرد . بعضى دگر گفتند از اهل اشارات :
غرّه حلمه به ، حلم خداى او را مغرور كرد ( 2 ) . ابو بكر ورّاق گفت : جواب در آيت است في قوله : بربّك الكريم ، پندارى سايل را باز آموخت تا گويد : غرّني كرمك منصور گفت : غرّني فضلك على عبادك و صفحك عنهم ، گفت : فضل تو بر بندگان و عفو تو از ايشان مرا مغرور بكرد .
عبد اللَّه عبّاس گفت : هيچ بنده نباشد و الَّا خداى تعالى او را بدارد روز قيامت و گويد : يا بن ادم ما غرّك بى ، اى آدم زاده ( 3 ) تو را چه مغرور كرد به من ؟ يا بن آدم چه كردى با آن علم كه دانستى ؟ يا بن آدم چه جواب دادى پيغامبران را ؟ ذو النون مصرى گفت : كم مغرور تحت السّتر و هم لا يشعرون ( 4 ) ، بس مغرور كه در پس پرده است و احوال نمىداند . ابو بكر بن طاهر الأبهرىّ گفت اين معنى در دو بيت :
يا من علا ( 5 ) فى العزّ و التّيه
و غرّه طول تماديه
املى لك اللَّه فبادرته
و لم تخف غبّ معاصيه
هامش
( 1 ) . كا ، آد ، گا : سرىّ سقطى .
( 2 ) . آج : بكرد .
( 3 ) . آج ، آد ، آدمى زاده .
( 4 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : و هو لا يشعر .
( 5 ) . كذا : در اساس و همهء نسخه بدلها ، تفسير قرطبى ( 19 / 246 ) : غلا .