است ، و ديگر اقوال را مرجع از روى معنى با آن قول است ، گفت : اگر چنان باشد كه بعضى از زنان شما بروند بنزديك ايشان - يعنى مشركان ، و ايشان چيزى با شما ندهند از مهر و خرج ايشان رها كنيد تا آنگه كه قتالى باشد و غنيمتى عوض آن و تلافى ( 1 ) از آن جا بكنيد ، و ذلك قوله : * ( فَآتُوا الَّذِينَ ذَهَبَتْ أَزْواجُهُمْ مِثْلَ ما أَنْفَقُوا ) * ، و جواب شرط كه گفت : * ( وَإِنْ فاتَكُمْ ) * ، اين « فا » است في قوله : * ( فَآتُوا ) * ، گفت : بدهيد آنان را كه زنان ايشان رفته باشند ، و ايشان عوض مهر نيافته باشند از مشركان مانند آن كه ( 2 ) ايشان خرج كرده باشند .
عبد اللَّه عبّاس گفت : جملهء آنان كه از مسلمانان ( 3 ) باز ايستادند از زنان شش زن بودند : دو [ از آن عمر بن الخطَّاب كه ذكر ايشان برفت ، و امّ الحكم بنت ابى سفيان بود كه ] ( 4 ) زن عياض بن شدّاد الفهرىّ بود ، و فاطمه بنت ابي أميّه خواهر امّ سلمه كه زن رسول بود - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - و او [ هم ] ( 5 ) زن عمر بن الخطَّاب بود [ و بروع بنت عقبه زن شمّاس بن عثمان بود ، و عبده بنت عبد العزّى زن عمرو بن عبد ود بود ، و هنده بنت ابى جهل زن هشام بن العاص بود ، و كلثوم زن عمر بن الخطَّاب ] ( 6 ) . اينان ( 7 ) آنان بودند كه از شوهران باز ايستادند . چون ايشان ( 8 ) به مدينه آمدند و مشركان مهر اينان باز پس ندادند ، رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - مهر اينان از غنيمت با شوهران ايشان داد .
* ( وَاتَّقُوا اللَّه الَّذِي أَنْتُمْ بِه مُؤْمِنُونَ ) * ، آنگه گفت : بترسيد از آن خداى كه ايمان داريد به او .
* ( يا أَيُّهَا النَّبِيُّ ) * ، آنگه خطاب كرد با رسول ، گفت : اى پيغمبر بركشيدهء
هامش
( 1 ) . آد ، گا آن ، كا او .
( 2 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : آنچه .
( 3 ) . آد ، گا : جملهء زنان كه از شوهران .
( 6 - 5 - 4 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 7 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : اين زنان .
( 8 ) . گا ، آد : شوهرانشان .