از مكّه به مدينه ، ايشان مهر او بدادندى و زن را باز گرفتندى . امّا كافران بر [ اين ] ( 1 ) كار نكردند ، [ و ] ( 2 ) چون زنى از مسلمانان بر ( 3 ) ايشان شدى و مرتد شدى ( 4 ) مهر او ندادندى با مؤمنان ، خداى تعالى اين آيت فرستاد : * ( وَإِنْ فاتَكُمْ شَيْءٌ مِنْ أَزْواجِكُمْ إِلَى الْكُفَّارِ ) * ، گفت : اگر فايت شود ( 5 ) شما را چيزى از زنان شما به كافران ، يعنى زنانتان كه بروند [ 33 - پ ] مهر باز ندهند . [ فعاقبتم ] ( 6 ) ، قراءت عامّه ( 7 ) به « الف » [ است ] ( 8 ) و در شاذّ ابراهيم و حميد و أعرج خواندند : « فعقّبتم » و فعّل و فاعل به يك معنى بسيار آمده است ، قال اللَّه تعالى : [ فَقالُوا رَبَّنا باعِدْ بَيْنَ أَسْفارِنا ( 9 ) ] ( 10 ) و « بعّد » [ نيز ] ( 11 ) خواندند : و مجاهد خواند : « فاعقبتم » أى صرتم ذوى عاقبة ، و زهرىّ خواند : « فعقبتم » على وزن فعلتم خفيفة العين ، و مسروق خواند : « فعقبتم » به كسر « قاف » [ و ] ( 12 ) گفت : معنى او آن است كه « فغنمتم » ( 13 ) ، و اين [ همه ] ( 14 ) لغات است به يك معنى ، يقال : عاقبت و عقب و عقّب و أعقب و تعقّب و اعتقب و تعاقب اذا غنم ، و « عقبى » نامى است غنيمت را .
آنگه در معنى او خلاف كردند ، گفتند : * ( فَعاقَبْتُمْ ) * ، يعنى عقوبت كنيد كافران را به جهاد و قتال ، و گفتند : عقّبتم ، غزاى كنيد پس از غزاى ، و گفتند :
خداوند عاقبت شويد ، يعنى دست يابيد بر ايشان . و گفتند : اگر ( 15 ) خداوند عقبى شويد كه غنيمت است ، و اين قول قريبتر است براى آن كه به معنى آيت لا يقتر
هامش
( 14 - 12 - 11 - 10 - 8 - 6 - 2 - 1 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 3 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : نزديك .
( 4 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : مرتد گشتى .
( 5 ) . آد و ديگر نسخه بدلها زنان .
( 7 ) . آد قرّاء .
( 9 ) . سورهء سبأ ( 34 ) آيهء 19 .
( 13 ) . اساس : غنمتم ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 15 ) . آد ، گا : ندارد .