مادر و پدر .
* ( وَلِكُلٍّ دَرَجاتٌ ) * ، اى لكل واحد من الفريقين ، گفت : هر يكى را از آن دو گروه مؤمن و كافر درجاتى و منازلى و پايههاست ، مومن را از بالا و كافر را از زير از آنچه كرده باشند بر حسب عمل ايشان . * ( وَلِيُوَفِّيَهُمْ ) * ، تا تمام بدهد ايشان را عملشان ، يعنى جزاى عملشان . مكيان و بصريان خواندند به « يا » خبرا عن اللَّه ( 1 ) ، تا خداى بدهد . و باقى قرا به « نون » خواندند ، على اخبار اللَّه تعالى عن نفسه . * ( وَهُمْ لا يُظْلَمُونَ ) * ، و بر ايشان ظلم نكنند و حق ايشان باز نگيرند و نقصان نكنند .
* ( وَيَوْمَ يُعْرَضُ الَّذِينَ ) * [ 258 - پ ] * ( كَفَرُوا عَلَى النَّارِ ) * ، گفت : آن روز كه عرضه كنند كافران را بر دوزخ . * ( أَذْهَبْتُمْ طَيِّباتِكُمْ فِي حَياتِكُمُ الدُّنْيا ) * ، در كلام محذوفى هست ، اى و يقال لهم ، گويند ايشان را خوشيهاى خود و لذتهاى خود ببردى ( 2 ) در زندگانى دنيا ، يعنى قضاى شهوات كردى و آنچه شما را آرزو بود در دنيا بكردى و بجاى آوردى . * ( وَاسْتَمْتَعْتُمْ بِها ) * ، و به آن برخوردار شدى . ابو جعفر و ابن كثير و يعقوب خواندند : ء اذهبتم ( 3 ) ، بر استفهام و باقى قرا ، به يك الف بر خبر . و از اهل شام در او خلاف كردند ، و بر هر دو قراءت معنى تقريع و توبيخ است ، يقول العرب : انت الذى فعلت كذا و [ ء ] انت ( 4 ) الذى فعلت كذا . * ( فَالْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذابَ الْهُونِ ) * امروز جزا دهند شما را عذاب هوان و خوارى . و اين صفت عقاب است براى آن كه عقاب مقرون باشد به استخفاف و اهانت ، و به اين جدا شود از دگر آلام و مضرات . * ( بِما كُنْتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ ) * ، به آن تكبر كه كردى در زمين به ناحق و به آن فسق و خروج از فرمان خداى تعالى . و خداى وصف كرد كافران را به آن كه همت ايشان مصروف باشد با شهوت ( 5 ) و قضاى آن و استمتاع به انواع لذات . و صفت مؤمنان و صالحان خلاف اين باشد .
ثوبان روايت كند ، مولى رسول اللَّه ( 6 ) ، كه : رسول - عليه السلام - چون به سفر خواستى رفتن ، آخر كس را كه ديدى فاطمهء زهرا بودى ( 7 ) و اول كس را ديدى چون باز
هامش
( 1 ) . آج ، ما ، گا ، لا ، آد ، افزوده : تعالى .
( 2 ) . ما : ببرى .
( 3 ) . اساس و آب : أ اذهبتم ، گا ، لا ، آد ، افزوده : به دو همزه .
( 4 ) . آج ، گا ، آد : ء انت ، لا : أ أنت .
( 5 ) . آج ، ما ، گا ، لا ، آد : شهوات .
( 6 ) . گا ، آد ، ثوبان مولاى رسول اللَّه ، لا : مولى من رسول - صلى اللَّه عليه .
( 7 ) . آج ، ما ، گا ، لا ، آد ، افزوده : عليها السلام .