خطاب گفتند ، « لام » اين به معنى « فى » است ، اى ، فى يوم الحساب ( 1 ) .
* ( إِنَّ هذا لَرِزْقُنا ) * ، اين روزى ماست كه داديم شما را . اضافة الفعل الى فاعله ، * ( ما لَه مِنْ نَفادٍ ) * ، اين بنرسد و اين را بن نيايد ( 2 ) .
* ( هذا ) * ، مبتداى محذوف الخبر ، اى ، ما ذكرنا لاهل الجنّة ، اين آن است كه ما گفتيم اهل بهشت را خواهد بودن . * ( وَإِنَّ لِلطَّاغِينَ ) * ، كلامى است مستأنف ، و طاغيان و عاصيان را بدى بازگشتنگاه خواهد بودن .
* ( جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَها ) * ، بدل * ( لَشَرَّ مَآبٍ ) * ، گفت : دوزخى است كه ايشان به آن تافته و سوخته شوند ، * ( فَبِئْسَ ) * ( 3 ) * ( الْمِهادُ ) * ، و بد قرارگاه و گهواره ( 4 ) است آن .
* ( هذا ) * ، اى ، هذا ما ذكرنا لأهل النّار . آنگه گفت : * ( فَلْيَذُوقُوه ) * ، تا دو كلام باشد .
و گفتند : تقدير آن است كه كلام مقدّم و مؤخّر ( 5 ) كنند ، اى ، هذا حميم فليذوقوه . و اگر گويند : هذا در محل نصب باشد به فعل مقدّر ، دلّ ( 6 ) عليه الظاهر ، هم روا باشد ، چنان كه [ 100 - ر ] وَالْقَمَرَ قَدَّرْناه ( 7 ) . . . ، و اگر گويند محلّ او رفع باشد به ابتدا ( 8 ) ، * ( فَلْيَذُوقُوه ) * ، خبرش باشد ، چنان كه : سُورَةٌ أَنْزَلْناها ( 9 ) . . . ، آنگه تقدير كنى محذوفى ، گويى ، منه : * ( حَمِيمٌ وَغَسَّاقٌ ) * ، كقول الشاعر :
هذا اذا ما اضاء الصّبح في غلس
و غودر البقل ملوىّ و مخضود
اى ، فمنه ( 10 ) ملوىّ و منه مخضود .
و قرّا در « غسّاق » خلاف كردند : حمزه و كسائى و خلف و يحيى بن وثّاب ، در شاذّ مشدّد خواندند ، و دگر قرّا مخفّف خواندند . بر قراءت اوّل مبالغت باشد در اسم
هامش
( 1 ) - دا ، آج ، لب ، افزوده : كما قال الاعشى ، شعر :المهنئين ما لهم لزمان ال
سّوء حتّى اذا افاق افاقوااى ، فى زمان السّوء .
( 2 ) - دا : بن در نيايد ، آج ، لب : بن در نيامد .
( 3 ) - اساس ، آب ، دا : و بئس با توجه به ضبط قرآن مجيد تصحيح شد .
( 4 ) - دا : گاهوارهاى .
( 5 ) - دا : مقدّم موخّر .
( 6 ) - دا : كه دلّ .
( 7 ) - سورهء يس ( 36 ) آيهء 39 .
( 8 ) - آج ، لب : بر مبتدا .
( 9 ) - سورهء نور ( 24 ) آيهء 1 .
( 10 ) - آج ، لب : فيه .