* ( قالُوا ) * ، گفتند آن قوم : * ( لَئِنْ لَمْ تَنْتَه يا لُوطُ ) * ، اگر باز نايستى اى لوط [ از اين گفتار ] ( 1 ) از جمله آنان باشى كه تو را از شهر بيرون كنيم .
گفت : * ( إِنِّي لِعَمَلِكُمْ مِنَ الْقالِينَ ) * ، من عمل شما را از جمله مبغضانم ، اين كار زشت كه شما مىكنى دشمن مىدارم .
آنگه دعا كرد و گفت : بار خدايا ! برهان مرا و اهل مرا از اين كار كه اينان مىكنند ، چه من نمىتوانم ديدن و اينان وعظ ( 2 ) نمىشنوند ، خداى تعالى دعاى او به اجابت مقرون كرد و او را برهانيد و گفت : * ( فَنَجَّيْناه وَأَهْلَه أَجْمَعِينَ ) * ، برهانيديم او را و اهل او را [ جمله ] ( 3 ) .
* ( إِلَّا عَجُوزاً ) * ، مگر پيرزنى را آن زن او بود كه كافره بود . * ( فِي الْغابِرِينَ ) * ، در جملهء ماندگان ( 4 ) در عذاب . و « غابر » هم ماضى باشد و هم باقى ، و اين جا باقى است .
* ( ثُمَّ دَمَّرْنَا الآخَرِينَ ) * ، پس هلاك كرديم و دمار بر آورديم ديگران را .
* ( وَأَمْطَرْنا عَلَيْهِمْ مَطَراً ) * ، ببارانيديم ( 5 ) بر ايشان بارانى . مراد ( 6 ) آن سنگ است كه بر ايشان بباريد از آسمان پس از آن كه شهرهاى ايشان برگردانيد . و « مطر » [ در ] ( 7 ) رحمت گويند و « امطر » در عذاب . * ( فَساءَ مَطَرُ الْمُنْذَرِينَ ) * ، بد شد و دژم كننده ( 8 ) باران عذاب كردگان .
وهب منبّه گفت : آن ( 9 ) سنگها كه بر قوم لوط بباريد ، سنگ كبريت بود و آتش .
* ( إِنَّ فِي ذلِكَ لآيَةً ) * ، در اين آيتى است و دلالتى و بيشترينه ( 10 ) ايمان نيارند ، و خداى تو عزيز و رحيم است .
* ( كَذَّبَ أَصْحابُ الأَيْكَةِ ) * ( 11 ) * ( الْمُرْسَلِينَ ) * ( 12 ) ، به دروغ داشتند اهل بيشه ( 13 ) پيغامبران را ، و اين ( 14 ) هر دو لغت است . و بعضى دگر ( 15 ) گفتند : ايكه ، نام مدينهء ايشان است يا ( 16 ) آن كه
هامش
( 7 - 3 - 1 ) . اساس : ندارد ، از آط ، افزوده شد .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها من .
( 4 ) . اساس : ماندگانيم ، با توجّه به آط و ديگر نسخهها ، تصحيح شد .
( 14 - 6 - 5 ) . همهء نسخه بدلها از .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها : اندوهناك .
( 9 ) . همهء نسخه بدلها : از .
( 15 - 10 ) . همهء نسخه بدلها : بيشتر اينان .
( 11 ) . اساس : الايكة .
( 12 ) . اساس و * ( أَصْحابُ الأَيْكَةِ ) * ، با توجّه به معنى و ديگر نسخه بدلها ، زائد به نظر مىرسد .
( 13 ) . همهء نسخه بدلها : ندارد .
( 16 ) . اساس : و ، به قياس با نسخهء آط و ديگر نسخه بدلها ، تصحيح شد .