انّ المنيّة و الحتوف كلاهما ( 1 )
بذوى المحارم يرقبان سوادي
* ( ثُمَّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ ) * ، آنگه بر عرش مستولى شد بر آن تفسير كه رفت ( 2 ) .
* ( فَسْئَلْ بِه خَبِيراً ) * ، در او چند قول گفتند : يكى آن كه ، فسئل [ به ] ( 3 ) رجلا عالما باللَّه يخبرك عنه ، چون از خداى پرسى عالمى را پرس كه او را شناسد ( 4 ) حق معرفت تا تو را از او به حق خبر دهد . ابن جريج گفت : فسئل به ( 5 ) خبيرا ، و مراد به « خبير » خداست ، يعنى او را از او پرس و « با » به معنى « عن » باشد كقول الشّاعر - شعر :
فان نسئلوني بالنّساء فانّني
بصير بادواء النّساء طبيب
اى عن النّساء .
* ( وَإِذا قِيلَ لَهُمُ اسْجُدُوا لِلرَّحْمنِ ) * ، چون اين كافران را گويند سجده كنى خداى را ، * ( قالُوا وَمَا الرَّحْمنُ ) * ، گويند : رحمان چه باشد ؟ كافران گفتند : ما رحمان كذّاب يمامه ( 6 ) را شناسيم ، يعنى مسيلمه را كه او لقب خود رحمان ( 7 ) كرده بود . حمزه و كسائى « لما يأمرنا » ، به « يا » خواندند بر خبر مغايبه ، يعنى رحمان ( 8 ) براى [ آن كه ] ( 9 ) او مىفرمايد يعنى خدا . و باقى قرّاء به « تا » ى خطاب خواندند ( 10 ) ، يعنى تو مىفرمايى ما را اى محمّد . * ( وَزادَهُمْ نُفُوراً ) * ، و اين گفتار ( 11 ) ايشان را بيفزود نفور از دين . گفتند :
سفيان ثورى چون اين آيت خواندى ، سر بر آسمان داشتى و گفتي : الهي زادتي لك خضوعا ما زاد اعداك نفورا ، بار خدايا ! آنچه دشمنان ( 12 ) تو را نفور فزود ، مرا خضوع و فروتنى فزود .
* ( تَبارَكَ الَّذِي جَعَلَ فِي السَّماءِ بُرُوجاً ) * ، متعالى است و باقى است ، آن خداى است ( 13 ) كه در آسمان برجها كرد ، و آن دوازده برج است : حمل ، و ثور ، و جوزاء ، و
هامش
( 1 ) . آط ، آب ، مش : كليهما .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها : رفت .
( 9 - 3 ) . اساس : ندارد ، از آط ، افزوده شد .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها به .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها : عنه .
( 6 ) . اساس : امامه ، به قياس با ديگر نسخه بدلها ، تصحيح شد .
( 8 - 7 ) . اساس و همهء نسخه بدلها : رحمن .
( 10 ) . همهء نسخه بدلها : به « تا » خواندند خطاب را .
( 11 ) . آط ، آب ، آز ، مش تو .
( 12 ) . اساس آنچه ، كه با توجّه به نسخه بدلها و معنى عبارت زائد مىنمايد .
( 13 ) . همهء نسخه بدلها : ندارد .