بعث و نشور نبود ايشان را ، و اميد ثواب ما نداشتند ، و از عقاب ما ايشان را خوف نبود ( 1 ) . روا بود كه « رجا » اين جا به معنى خوف بود ، چنان كه گفت : ما لَكُمْ لا تَرْجُونَ لِلَّه وَقاراً ( 2 ) ، اى لا تخافون للَّه عظمة ( 3 ) ، چون تفسير بر ايمان به بعث و نشور كنند شامل بود هر دو را . * ( لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْنَا الْمَلائِكَةُ ) * ، چرا فريشتگان را بر ما فرو نفرستادند ، و ما ( 4 ) چرا خداى را نمىبينيم ، يعنى ايمان ما موقوف است [ 124 - ر ] بر يكى از اين دو : يا فريشتگان بايد كه ( 5 ) به زمين آيند و بر صدق محمّد ( 6 ) و نبوّت او گواهى دهند ، يا ما معاينه خداى را ببينيم همچنان كه بنى اسرايل گفتند : لَنْ نُؤْمِنَ لَكَ حَتَّى نَرَى اللَّه جَهْرَةً ( 7 ) . . . ، و اين قوم گفتند : لَنْ نُؤْمِنَ لَكَ حَتَّى تَفْجُرَ لَنا مِنَ الأَرْضِ يَنْبُوعاً ( 8 ) ، الى قوله : أَوْ تَأْتِيَ ( 9 ) بِاللَّه وَالْمَلائِكَةِ قَبِيلًا ( 10 ) .
حق تعالى گفت : * ( لَقَدِ اسْتَكْبَرُوا فِي أَنْفُسِهِمْ ) * ، سخت متكبّر شدند ( 11 ) اين كافران ، * ( وَعَتَوْا عُتُوًّا كَبِيراً ) * ، و طغيان و مجاوزت الحدّ از حدّ ( 12 ) ببردهاند كه ايشان را جز به يكى از اين دو قناعت نيست . و مقاتل گفت : « عتوّا ( 13 ) » ، غلوّ باشد ، و آن سختتر ( 14 ) كفرى باشد و عظيمتر ظلمى ، امّا تمسّك مشبّهه و اشاعره به اين آيت در اين ( 15 ) باب رؤيت ( 16 ) آن كه لقاء رؤيت باشد وجهى ندارد ، براى آن كه ما چند جاى در اين كتاب ذكر ( 17 ) كرديم كه لقاء و ملاقات از رؤيت در هيچ ( 18 ) نيست ، و انّما ملاقات مقابله باشد بر وجه مقاربه ، چنان كه گويند : التقى الصّفّان و تلاقى الفريقان و التقت ( 19 ) الفئتان ، و مراد از اين همه مقابله است ، اگر چه اين التقا به شب تاريك باشد ( 20 ) كه يكدگر را نبينند ، و
هامش
( 3 - 1 ) . همهء نسخه بدلها و .
( 2 ) . سورهء نوح ( 71 ) آيهء 13 .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها : يا .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها : تا .
( 6 ) . مش صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم .
( 7 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 55 .
( 8 ) . سورهء بنى اسرائيل ( 17 ) آيهء 90 .
( 9 ) . همهء نسخه بدلها ، و چاپ شعرانى : يأتى .
( 10 ) . سوره بنى اسرائيل ( 17 ) آيهء 92 .
( 11 ) . همهء نسخه بدلها : شدهاند .
( 12 ) . آل : مجاوزت از حد .
( 13 ) . همهء نسخه بدلها : عتوّ .
( 14 ) . آط ، لب : سختر / سختتر .
( 15 ) . همهء نسخه بدلها : ندارد .
( 16 ) . همهء نسخه بدلها و .
( 17 ) . همهء نسخه بدلها : بيان .
( 18 ) . چاپ شعرانى ( 8 / 262 ) جا .
( 19 ) . اساس : القت ، به قياس با نسخهء آط ، و ديگر نسخه بدلها ، تصحيح شد .
( 20 ) . اساس : باشند ، به قياس با نسخهء آط ، و ديگر نسخه بدلها ، تصحيح شد .