تسبيح مىكند رعد به شكر او ، و فريشتگان از ترس او و فرو فرستد صاعقهها ، برساند به آن ، آن را كه خواهد ، ايشان جدل مىكنند در خدا ، و او سخت عذاب است .
او راست خواندن حق و آنان كه مىخوانند جز او را ( 1 ) اجابت نكنند ايشان را به چيزى الَّا چون گسترندهاى دستهايش را به آب تا برسد به دهنش و آن نرسد ، و نيست دعاى كافران مگرر گمراهى ( 2 ) .
قوله ( 3 ) : * ( المر ) * ، هيچ كس اين را آيتى نشمرد ، و كوفيان طه و حم را آيت شمردند ، براى آن كه بروزان ( 4 ) سرهاى آيت است ، كلام در حروف مقطَّع در اول سورة البقرة باستقصا برفت .
و عبد اللَّه عبّاس گفت در اين سورة ، كه معنى * ( المر ) * آن است : انا اللَّه اعلم و ارى ، من آن خدايم كه احوال شما مىدانم و مىبينم . * ( تِلْكَ آياتُ الْكِتابِ ) * ، در او دو قول گفتند : يكى آن كه ، تلك ، به معنى هذه است ، و مراد به كتاب ، قرآن است ، يعنى اين آيات كه مىبينى و مىخوانى آيتهاى كتاب قرآن است . و قولى دگر آن است كه ، اين اخبار و قصّهها كه رفت ، آيات كتاب اوايل است از توريت و انجيل .
* ( وَالَّذِي أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ الْحَقُّ ) * ، و اين قرآن كه بر تو فرستادهاند ( 5 ) از خداى تو ، حقّ است و درست است و صدق است ، * ( وَالَّذِي ) * در محلّ رفع است بر ابتدا ، و * ( الْحَقُّ ) * خبر اوست ، يعنى بر آن كار كن و به آن تمسّك كن و آن را دست آويز خود كن ، اين معنى قول مجاهد و قتاده است . و بعضى دگر گفتند : * ( وَالَّذِي ) * در محلّ جرّ است ، عطفا على قوله : * ( الْكِتابِ ) * ، يعنى ، و ايات الَّذى أنزل اليك ، و الحق مرفوع باشد ، خبر
هامش
( 1 ) . قم : از فرود او .
( 2 ) . د گمراهى / در گمراهى .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها تعالى .
( 4 ) . كذا در اساس و مل ، قم : ما بعد آن ، آو : بر وزن آن ، بم ، آب ، آج ، لب ، آز : بر وزن .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها بجز ، قم و مل : فرستاده آمد .