آن خبر كه داديم از تحريم اين چيزها بر جهودان بر سبيل عقوبت ، اوايل ايشان را و اواخر ايشان را بر سبيل مصلحت تا به وقت نسخ شرع موسى - عليه السّلام .
قوله تعالى ( 1 ) : * ( فَإِنْ كَذَّبُوكَ فَقُلْ رَبُّكُمْ ذُو رَحْمَةٍ واسِعَةٍ ) * اگر تو را تكذيب كنند .
و دروغزن دارند در آن خبر كه دادى كه خداى اين چيزها به حرام كرد ، و تكذيب ايشان آن ( 2 ) بود كه گفتند كه : اين چيزهايى است كه يعقوب بر خويشتن حرام كرد ، خداى بر او حرام نكرده بود . ما موافقت ( 3 ) يعقوب را ، آن چيزها بر خويشتن حرام كرديم نه چنان است كه تو گفتى خداى حرام كرده است . قولى دگر آن است كه :
كنايت راجع است با جملهء مشركان در انواع تكذيب كه كردند رسول را - عليه السّلام .
گفت تو به جواب آن تكذيب بگوى كه : خداى شما خداوند رحمت فراخ است .
اگر گويند : چگونه رحمت واسعه را به جواب تكذيب رسول كرد ؟ گوييم ( 4 ) از اين دو جواب است : يكى آن كه حق تعالى به رحمت خود با تكذيب ايشان ايشان را مهلت داد و عقوبت عاجل ( 5 ) نكرد . جواب ديگر آن كه : ذكر رحمت براى آن كرد تا ترغيب كند ايشان را به ( 6 ) ايمان و تزهيد ( 7 ) كند در كفر . چون ايشان بشنودند كه خداى تعالى واسع الرّحمه است ، طمع رحمت او ايشان را داعى باشد با ايمان و طاعت و صارف ( 8 ) باشد از كفر و تكذيب . آنگه با ترغيب ترهيب ( 9 ) كرد و با وعد وعيد مقرون كرد بقوله : * ( وَلا يُرَدُّ بَأْسُه عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ ) * ، گفت : عقاب ( 10 ) او رد نكند ( 11 ) [ 122 - ر ] از كافران و گناهكاران تا چنان كه ايشان را به طريق ترغيب نزديك يكديگر ( 12 ) به طريق ترهيب نزديك بكند ( 13 ) تا از دو وجه ايشان را لطف باشد .
هامش
( 1 ) . مج ، وز ، لت : عزّ و علا .
( 2 ) . لب را .
( 3 ) . مج ، وز ، مل ، لت و متابعت .
( 4 ) . آج ، لب : گويم .
( 5 ) . مج ، وز ، مل ، لت : عاجل .
( 6 ) . مج ، وز ، مل : بر .
( 7 ) . آج ، لب : تذهيب .
( 8 ) . مج : ندارد .
( 9 ) . آج : تهديد لب : تهذيب .
( 10 ) . مج ، وز ، لت : عذاب .
( 11 ) . لت : نكنند .
( 12 ) . مج ، وز ، لت : بكرد آج . لب : بكند .
( 13 ) . مج ، وز : نكند .