لا تَقُولُوا راعِنا وَقُولُوا انْظُرْنا ( 1 ) ، گفت : اين عبارت مگويى ( 2 ) ، اين گويى ( 3 ) كه به حال شما اين لايق باشد كه در خطاب رسول گويى ( 4 ) : * ( لَكانَ خَيْراً لَهُمْ وَأَقْوَمَ ) * ، ايشان را به بودى و راستتر و صوابتر .
* ( وَلكِنْ لَعَنَهُمُ اللَّه بِكُفْرِهِمْ ) * ، و لكن خداى تعالى لعنت كرد بر ايشان به كفرشان . * ( فَلا يُؤْمِنُونَ إِلَّا قَلِيلًا ) * ، و معنى « لعن » ابعاد باشد من الرّحمة ، خداى تعالى ايشان را از رحمت خويش دور كرده است ، و معلوم از حال ايشان آن است كه ايمان نيارند الا اندكى از ايشان . و بعضى گفتند : مراد آن است كه الَّا اندك ( 5 ) از ايشان كه در ماضى ايمان آوردهاند .
* ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ ) * ، اى آنان كه ايشان را كتاب دادند ، خطاب است با جهودان و ترسايان ، و امر است ايشان را كه به رسول ما - صلَّى اللَّه عليه و آله - و كتاب او كه قرآن است و احكام شرع او از مسلمانى ايمان آرند . « مصدّقا » نصب است بر حال از « ما » و عامل در او « نزّلنا » يعنى اين كتاب قرآن كه ما فرستاديم بر اين خاتم پيغامبران مصدّق است و راست دارندهء آن كتابها كه به ايشان است از توريت و انجيل ، و توريت و انجيل مصدّق اوست كه در اين هر دو كتاب ذكر او و نعت و صفت او مكتوب است .
* ( مِنْ قَبْلِ أَنْ نَطْمِسَ وُجُوهاً ) * ، ايمان آريد ( 6 ) پيش از آن كه ما طمس كنيم رويهاى ايشان را . در اين چند قول گفتند : عبد اللَّه عبّاس و عطيّه و قتاده گفتند معنى آن است كه : ما ايشان را ببريم و روى ايشان را چون قفا گردانيم ، و چشمهاى ايشان در قفا كنيم تا چون روند با شگونه روند .
حسن و مجاهد و ضحّاك و سدّى و ابن ابي نجيح گفتند : مراد آن است كه ما روى ايشان از هدى برگردانيم به ضلالت ، و اين بر سبيل مذمّت گفت ايشان را ، چه ايشان خود بر ضلالت بودند ، و مراد ( 7 ) آن كه اگر به رسول ايمان نيارى ( 8 ) شما را به
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 104 .
( 2 ) . مر ، تب : مگوييد .
( 4 - 3 ) . مر ، تب : گوييد .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها : اندكى .
( 6 ) . آج ، لب ، فق : ايمان آرند .
( 7 ) . وز به .
( 8 ) . مر ، تب : نياريد .