مىكند كه تمنّاى حال غيرى كردن حرام باشد .
و فرّاء گفت : اين بر سبيل ندب است ، و وجه تحريم او آن است كه : اين حسد باشد يا از دواعى حسد باشد ، و اين از دناياى اخلاق بود چون رضا ( 1 ) به آنچه خداى قسمت كرده نباشد او را . و گفتند : حسد مذموم است و غبطه جايز ، براى آن كه حسد تمنّاى حال غيرى باشد ، و غبطه تمنّاى مثل حال او ( 2 ) باشد ، و اين روا بود .
ضحّاك گفت : روا نباشد كه كسى تمنّاى حال كسى كند ، نبينى كه حق تعالى چگونه حكايت كرد از آنان كه تمنّاى مثل حال قارون كردند : يا لَيْتَ لَنا مِثْلَ ما أُوتِيَ قارُونُ ( 3 ) ، آنگه چون او را و اموال او را خسف كردند بر آن تمنّا پشيمان شدند ، چنان كه خداى تعالى از ايشان باز گفت : وَأَصْبَحَ الَّذِينَ تَمَنَّوْا مَكانَه بِالأَمْسِ - الى قوله : لَوْ لا أَنْ مَنَّ اللَّه عَلَيْنا لَخَسَفَ بِنا ( 4 ) .
و كلبى گفت : در توريت نوشته است كه نشايد كه كسى گويد : اللَّهم أعطني مال فلان و امراته و أمواله و أحواله ( 5 ) ، و لكن روا بود كه گويد : اللَّهمّ ( 6 ) ارزقني مثل ذلك و خيرا من ذلك ، بار خدايا مرا مانند آن و بهتر از آن بده ، و اين معنى اگر بر سبيل تمنّا باشد و اگر بر طريق دعا باشد ، جز به شرط مصلحت روا نباشد ، اگر چه در لفظ نگويد يا اظهار نكند در ضمير آن دارد .
آنگه گفت : هر كسى را نصيب خود باشد از آنچه كنند : * ( لِلرِّجالِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبُوا ) * ، قتاده گفت : هر يكى ( 7 ) را نصيب خود باشد از ثواب و عقاب بر وفق عملش ، در اين باب فرقى نيست براى آن كه در حقّ مردان و زنان جزاى اعمال بر يك حدّ است في قوله تعالى : مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَه عَشْرُ أَمْثالِها وَمَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزى إِلَّا مِثْلَها ( 8 ) ، بر هر حسنتى ده ثواب و بر ( 9 ) سيّئتى يك جزا در حقّ مردان و زنان بسويّه .
هامش
( 1 ) . آج ، لب ، فق ، مر باشد ، تب دهد .
( 2 ) . آج ، لب ، فق ، مر : حال مثل او .
( 3 ) . سورهء قصص ( 28 ) آيهء 79 .
( 4 ) . سورهء قصص ( 28 ) آيهء 82 .
( 5 ) . آج ، لب ، فق : احواله و امواله .
( 6 ) . آج ، لب ، فق ، مر اعطني و .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها : كسى .
( 8 ) . سورهء انعام ( 6 ) آيهء 160 .
( 9 ) . آج ، لب ، فق ، تب هر ، مر هر يك .