غضب يا به دوزخ يا به عذاب ، آن كبيره باشد . ضحّاك گفت : هر چه در دنيا بر آن حدّ زنند ، و قيامت بر آن عقاب بود ، آن كبيره باشد .
حسين بن الفضل گفت : هر چه خداى تعالى آن را در قرآن كبيره خواند يا عظيم خواند آن كبيره باشد ، نحو قوله : إِنَّه كانَ حُوباً كَبِيراً ( 1 ) ، إِنَّ قَتْلَهُمْ كانَ خِطْأً كَبِيراً ( 2 ) ، إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ ( 3 ) ، إِنَّ كَيْدَكُنَّ عَظِيمٌ ( 4 ) ، سُبْحانَكَ هذا بُهْتانٌ عَظِيمٌ ( 5 ) ، إِنَّ ذلِكُمْ كانَ عِنْدَ اللَّه عَظِيماً ( 6 ) وكيع گفت : هر چه [ بر آن ] ( 7 ) اصرار كنند كبيره باشد ، و هر چه از آن استغفار كنند صغيره باشد از قول رسول - عليه السّلام - گرفت :
لا كبيرة مع استغفار و لا صغيرة مع اصرار .
احمد بن عاصم الأنطاكيّ گفت : گناه عمد ( 8 ) كبيره باشد و سيّئات خطا باشد ، و نسيان و اكراه و حديث النّفس ( 9 ) . سفيان ثورى ( 10 ) گفت : كباير آن باشد كه در او مظلمة بود ميان بندگان ، و صغاير ( 11 ) آنچه ميان خدا و بنده باشد ( 12 ) . گفت : اين از آن خبر گرفتم كه رسول - عليه السّلام - گفت : چون روز قيامت باشد ، منادى از بطنان عرش ندا كند ( 13 ) از قبل ربّ العزّة : اى امّت احمد ! أما ، آنچه ميان من و شماست به شما بخشيدم ، و تبعاتى ماند كه شما را با يكديگر است به يكديگر بخشى ( 14 ) ، و به بهشت روى ( 15 ) ، و اين جمله كلام اهل سلف است ، و معتمد آن است كه پيش از اين گفتيم كه همه گناه كبيره باشد ، پس به اضافه صغيره شود ( 16 ) .
و معتزله گفتند : چون بنده [ 308 - ر ] اجتناب كباير كند و ارتكاب صغاير ،
هامش
( 1 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 2 .
( 2 ) . سورهء بنى اسرائيل ( 17 ) آيهء 31 .
( 3 ) . سورهء لقمان ( 31 ) آيهء 13 .
( 4 ) . سورهء يوسف ( 12 ) آيهء 28 .
( 5 ) . سورهء نور ( 24 ) آيهء 16 .
( 6 ) . سورهء احزاب ( 33 ) آيهء 53 .
( 7 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 8 ) . اساس : عمده ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 9 ) . آج ، لب ، فق ، مر و .
( 10 ) . تب : ابو سفيان ثورى .
( 11 ) . آج ، لب ، فق : بر .
( 12 ) . وز و .
( 13 ) . آج ، لب ، فق : ندا كنند .
( 14 ) . مر ، تب : بخشيد .
( 15 ) . مر ، تب : رويد .
( 16 ) . همهء نسخه بدلها بجز وز ، مر : صغير باشد .