* ( وَالَّذانِ يَأْتِيانِها مِنْكُمْ ) * ، ابن كثير خواند به تشديد « نون » ، و همچنين في قوله :
« هذان » ( 1 ) ، و « ذانك » ، و در « فذانك » ( 2 ) ابو عمرو موافقت كرد . باقى قرّاء به تخفيف « نون » خواندند . ابو على فارسى گفت : وجه قراءت آن كس كه به تشديد خواند ، آن است كه شدّ را عوض آن دو محذوف كرد كه از كلمه ساقط است يكى « لام الفعل » از « ذا » ، و يكى از « لذان » براى آن كه اصل « لذيان » بوده است ، و بعضى عرب واحد را « اللَّذ » گويند ، و تثنيه را « اللَّذان » ، و جمع را « اللَّذون » در حال رفع ، و حال نصب و جر « الَّذين » ، قياسا على الأسماء المعربة . و در لغت طىّ ، به جاى « الَّذي » ، « ذو » ، به جاى « الَّتي » ، « ذات » باشد .
و در معنى آيت سه قول گفتند : [ 299 - ر ] ، حسن بصرى و عطا گفتند : مراد مرد و زن است كه زنا كنند ، و لكن بر عادت عرب كه چون مذكّر و مؤنّث جمع شوند تغليب مذكّر را باشد ، چنان كه گفت : إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِماتِ ( 3 ) ، ثمّ قال : أَعَدَّ اللَّه لَهُمْ ( 4 ) .
مجاهد گفت : مراد دو مردند كه لواطه ( 5 ) كنند ، و ابو مسلم هم اين گفت ( 6 ) . بعضى دگر گفتند : مراد سحق زناست ( 7 ) و در شرع اسم زنا بر همه اطلاق كنند و همچنين در لغت ، و از اين جا اهل عراق گفتند : متلوّطين را حدّ واجب نباشد ، هم اين قدر باشد كه او را دشنامى بدهند و به زبان ايذايى كنند . حق تعالى گفت ( 8 ) : آن دو كس كه اين كار كنند . عامّه مفسّران بر آنند ( 9 ) كه مراد ( 10 ) زناست ، و « ها » راجع است با فاحشه . * ( فَآذُوهُما ) * ، برنجانى ( 11 ) ايشان را .
عطا و قتاده و سدّى گفتند : به زبان برنجانى ( 12 ) ايشان را و تعيير و سرزنش كنى ( 13 )
هامش
( 13 - 1 ) . سورهء حج ( 22 ) آيهء 19 .
( 2 ) . سورهء قصص ( 28 ) آيهء 32 .
( 3 ) . سورهء احزاب ( 33 ) آيهء 35 .
( 4 ) . سورهء احزاب ( 33 ) آيهء 35 .
( 5 ) . وز : لواط .
( 6 ) . اساس : گفتند ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 7 ) . كذا : در اساس ، وز ، تب ، ديگر نسخه بدلها ، زنان است .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها و .
( 9 ) . وز : براينند .
( 10 ) . آج ، لب ، فق ، مر : كه اين .
( 11 ) . مر ، تب : برنجانيد .
( 12 ) . مر ، تب : كنيد .