و بك . همچنين نشايد : مررت بك وزيد ، و اين وجهى نكوست . و ابو علىّ الفارسىّ گفت : براى آن كه حرف جرّ در ضمير به منزلهء بعضى از اوست ، و العطف على بعض الاسم لا يصحّ . وجهى ديگر گفت : اسم ظاهر مستقل است و اسم ضمير به نفس خود مستقل نيست ، و روا نبود عطف ما يستقلّ على ما لا يستقلّ . و گروهى كه عذر قراءت حمزه خواستند ، گفتند : « واو » قسم است ، براى آن مجرور است ما بعد او ، و بر اين وجه اعتراض كردند به آن كه گفتند : معنى قسم لايق نيست اين جا ، براى آن كه اگر جواب قسم خواهند « انّ اللَّه » باشد ، و بر اين قسم نكند خداى تعالى ، سوگند جز به خداى و نامهاى خداى روا نبود . و رسول - عليه السّلام - گفت :
لا تحلفوا بآباءكم ،
سوگند مخوريد به پدرانتان . چگونه شايد كه رسول - عليه السّلام - از چيزى نهى كند ، و حق تعالى از آنچه بليغتر باشد روا فرمايد ( 1 ) داشت .
و عبد اللَّه عبّاس و عكرمه و سدّى و حسن و ربيع و ضحّاك و ابن جريج و ابن زيد گفتند ، معنى آن كه : فاتّقوا اللَّه و اتّقوا الارحام فصلوها ، و ارحام را مراقبت كنى ( 2 ) كه بپيوندى ( 3 ) . و عبد اللَّه بن يزيد المقرى خواند : « و الارحام » ، به رفع ، على تقدير و الارحام فصلوها ( 4 ) و گفت : بر اغراء باشد كه اگر چه اغراء بيشتر منصوب آيد ، مرفوع هم آمده است في قول الشّاعر ( 5 ) :
انّ قوما منهم عمير و أشبا
ه عمير و منهم السّفّاح
لجد يرون باللَّقاء إذا قا
ل أخو النّجدة السّلاح السّلاح
اللَّه تعالى ( 6 ) در آيت تحذير كرد مكلَّفان را از معاصى او و تذكير نعمت او بر ايشان به خلق ايشان ، و امر كرد ايشان را به مراعات و مراقبت جانب خويشان براى آن كه در اين جا وصيّت باشد به زنان و عورات ( 7 ) و اطفال صغار و تودّد و تراحم تنبيه ايشان را بر آن كه ايشان از يك نفس آفريدهاند تا ايشان [ را ] ( 8 ) ، [ 289 - پ ] بر يكديگر رحمت
هامش
( 1 ) . فق : بايد .
( 2 ) . تب : كنيد .
( 3 ) . تب : بپيونديد .
( 4 ) . اساس و ارحام را مراقبت كنى كه بپيوندى ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها زايد مىنمايد .
( 5 ) . وز شعر .
( 6 ) . آج ، لب ، فق : « اللَّه تعالى » را ندارد .
( 7 ) . اساس و وز : به زبان عورت ، با توجّه به آج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 8 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .