* ( وَإِنَّ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ لَمَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّه ) * ، گفت : از اهل كتاب كس هست ، و « من » نكرهء موصوفه است ، كه به خداى ايمان دارد ( 1 ) و به كتاب شما كه قرآن است ايمان دارد ، و به كتاب ايشان كه تورات و انجيل است ايمان دارد . * ( خاشِعِينَ ) * ، أى خاضعين متواضعين للَّه ، و نصب او بر حال است ، و براى [ آن ] ( 2 ) به لفظ جمع گفت كه « من » مجموع المعنى است موحّد اللَّفظ ، ضمير و صفت او گاه با لفظ برند و گاه با معنى .
* ( لا يَشْتَرُونَ بِآياتِ اللَّه ثَمَناً قَلِيلًا أُولئِكَ لَهُمْ ) * ، به طمع حطام دنيا تغيير و تحريف توريت و انجيل نكنند ، و آيات خداى را به بهاى اندك بفروشند ( 3 ) ، خلاف آنان كه ذكر ايشان برفت كه : يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّه وَأَيْمانِهِمْ ثَمَناً قَلِيلًا ( 4 ) ايشان آنانند كه مزد ايشان بنزديك خداى ايشان معد و بجارده است ( 5 ) و عن قريب به ايشان رسد ، كه خداى تعالى سريع الحساب است [ 288 - پ ] . و اختلاف اقوال و احتمال معانى او گفته شد در سورة البقرة .
* ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا ) * ، اى مؤمنان صبر كنيد ( 6 ) و شكيبايى كاربندى ( 7 ) .
حسن بصرى گفت : على دينكم ، بر دين صبر كنيد و دين رها مكنيد ( 8 ) در حالتى الشّدّة و الرّخاء ، در خوارى ( 9 ) و دشوارى ( 10 ) ، و در سرّاء و ضرّاء .
قتاده گفت : اصبروا على طاعة اللَّه . ضحّاك و مقاتل بن سليمان گفتند ( 11 ) : على أمر اللَّه ، بر ( 12 ) فرمان خداى . مقاتل بن حيّان گفت : على فرائض اللَّه . زيد بن أسلم گفت : على الجهاد . كلبى گفت : على البلاء .
* ( وَصابِرُوا ) * ، عامّهء مفسّران گفتند : مراد مصابرهء با مشركان است ، براى آن كه
هامش
( 1 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مر : ايمان آوردند .
( 2 ) . اساس ، وز و تب : ندارد ، با توجّه به دب و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 3 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مر : نفروشند .
( 4 ) . سورهء آل عمران ( 3 ) آيهء 77 .
( 5 ) . دب ، مر : معدو مهيّاست .
( 6 ) . صبر كنيد / صبر كنى .
( 7 ) . دب ، مر : كار بنديد .
( 8 ) . دب ، مر : دين از دست مدهى ، لب : رها مكنى .
( 9 ) . دب ، مر : در آسانى .
( 10 ) . آج ، لب ، فق ، تب : دشخوارى .
( 11 ) . دب كه .
( 12 ) . اساس ، وز : و ، با توجّه به دب و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .