بنويسند ، چنان كه گفت : وَإِنَّا لَه كاتِبُونَ ( 1 ) .
حمزه خواند : « سيكتب » به « يا » ى مضموم و « تا » ى مفتوح على الفعل المجهول ، و باقى قرّاء به « نون » . وجه قراءت حمزه آن است كه اگر چه فعل بر بناى مجهول است ، اسناد فعل با خداى تعالى باشد . و در شاذّ أعمش و أعرج به قراءت حمزه خواندند : « و قتلهم الأنبياء » ، خواند به رفع « لام » ، و نيز خواند : « و يقول » به « يا » ( 2 ) و در مصحف عبد اللَّه مسعود چنين است كه : « و يقال لهم » ، و بر قراءت حمزه « ما » ، در محلّ رفع باشد ، معطوف ( 3 ) براى اين ( 4 ) مرفوع باشد ، و ( 5 ) قراءت قرّاء ديگر محلّ « ما » نصب باشد ( 6 ) ، و « قتل » ( 7 ) بر او معطوف ، و نيز كشتن ايشان پيغمبران ( 8 ) را بنا حق ، و هر كجا قتل انبيا گفت ، « به غير الحق » ( 9 ) با آن ضمّ كرد تا بدانند كه قتل انبيا نبود هرگز جز بنا حق . * ( وَنَقُولُ ذُوقُوا ) * ، و گوييم ايشان را كه بچشى عذاب . « حريق » ، « فعيل » باشد به معنى « مفعل » ( 10 ) ، چون « اليم » ( 11 ) به معنى « مؤلم » و « سميع » به معنى « مسمع » .
* ( ذلِكَ بِما قَدَّمَتْ أَيْدِيكُمْ وَأَنَّ اللَّه لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ ) * ، خداى تعالى علَّت استحقاق ايشان عقاب را بگفت . « ذلك » اشارت است به آن كه رفت ( 12 ) از ذكر عذاب ، و « با » مجازات راست ، چنان كه برفت ( 13 ) دگر جاى . و تخصيص ذكر دست اين جا براى آن است كه حظَّ بيشتر در فعل و تولَّاى آن دست را بود ، و اگر چه اضافه
هامش
( 1 ) . سورهء انبياء ( 21 ) آيهء 94 .
( 2 ) . اساس : خواند و به يا يقول ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 3 ) . كذا : در اساس و همهء نسخه بدلها ، چاپ شعرانى ( 3 / 272 ) : و قتل معطوف .
( 4 ) . كذا : در اساس و همهء نسخه بدلها ، چاپ شعرانى ( 3 / 272 ) : بر او و اين .
( 5 ) . دب ، آج ، لب ، فق : و بر ، مر ، تب : و در .
( 6 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مر بر مفعول به .
( 7 ) . اساس و همهء نسخه بدلها : قيل ، با توجّه به چاپ شعرانى ( 3 / 272 ) تصحيح شد .
( 8 ) . وز ، دب ، تب : پيغامبران .
( 9 ) . كه در اساس و همهء نسخه بدلها ، چاپ شعرانى ( 3 / 272 ) : به غير حقّ .
( 10 ) . اساس : مفعول ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 11 ) . اساس و وز : الم ، با توجّه به تب و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 12 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مر ، تب : برفت .
( 13 ) . اساس : گفت ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .