كمال كه لايق ايشان بود حاصلند .
بعضى مفسّران گفتند : آيت در روز بدر آمد و شهيدان بدر ، و ايشان چهارده مرد بودند : شش از ( 1 ) مهاجر و هشت از انصار ، و ديگران گفتند : آيت در كشتگان احد آمد ، و ايشان هفتاد مرد بودند : چهار مرد مهاجر و باقى انصار .
عبد اللَّه [ 275 - پ ] عبّاس ( 2 ) روايت كرد از رسول - عليه السّلام - كه گفت در حقّ شهيدان احد :
جعل الله ارواحهم في اجواف طير خضر ترد انهار الجنة و تأكل من ثمارها و تسرح ( 3 ) من الجنة حيث شاءت و تأوي الى قناديل من ذهب تحت العرش
، گفت : خداى تعالى جانهاى ( 4 ) ايشان در شكمهاى مرغان ( 5 ) سبز نهاد كه از جويهاى بهشت آب مىخورند ( 6 ) و از درختان بهشت ميوه [ مى ] ( 7 ) خورند ( 8 ) و در بهشت چنان كه خواهند ( 9 ) مىگردند و مأواى ( 10 ) و منزل ايشان قنديلهاست ( 11 ) از زر ، و در زير عرش ربّ العزّت آويخته ، آنگه گفت : چون آن كرامت و منزلت ديدند از خداى تعالى ، گفتند :
كاشكى قوم ما دانستندى آنچه ما در آنيم از كرامت و نعمت ! حق تعالى گفت : من ايشان را معلوم كنم تا شادمانه ( 12 ) شوند ، و آنگه اين آيت فرستاد ، اين وجهى است در سبب نزول آيت .
قتاده و ربيع گفتند : ما را روايت كردند كه چون اين جماعت را به احد شهيد كردند ( 13 ) ، مسلمانان گفتند : كاشك ( 14 ) تا ما دانستمانى ( 15 ) كه حال اين برادران ما كه ايشان را بكشتند ( 16 ) چيست ؟ خداى تعالى اين آيت فرستاد : * ( وَلا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّه ) * - الآية .
هامش
( 1 ) . اساس : كلمه به صورت « ان » هم خوانده مىشود ، مر : تن از .
( 2 ) . مر : عبد اللَّه بن عبّاس .
( 8 - 3 ) . دب : تفرح ، مر : تروح .
( 4 ) . مر : روحهاى .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها بجز لب ، مر : مرغانى .
( 6 ) . وز : مىخوردند .
( 7 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 9 ) . لب : مىخواهند .
( 10 ) . وز : مأوى .
( 11 ) . وز : قنديلها راست .
( 12 ) . لب ، مر : شادمان .
( 13 ) . وز و .
( 14 ) . آج ، لب ، فق ، مر : كاشكى .
( 15 ) . مر : مىدانستيم .
( 16 ) . برادران ما كه كشته شدند .