* ( أَوْ أَكْنَنْتُمْ فِي أَنْفُسِكُمْ ) * ، يا در دل پنهان دارى ، يقال : كنت الشّىء و اكننته ( 1 ) لغتان ، و قال ثعلب : اكننت الشّىء اذا اخفيته في نفسك ، و كننته سترته بشىء .
* ( عَلِمَ اللَّه أَنَّكُمْ سَتَذْكُرُونَهُنَّ ) * ، خداى داند كه شما ايشان را در دل ياد مىكنى .
حسن گفت : يعنى خطبه ايشان . * ( وَلكِنْ لا تُواعِدُوهُنَّ سِرًّا ) * ، و لكن وعده مدهى ايشان را سرّ ( 2 ) .
در « سرّ » خلاف كردند ، بعضى گفتند : زناست و دعوت باحرام ، و آن آن بود كه مرد در نزديك زنى شدى و او را بفريفتى به گفتارهاى خوب ، و گفتى : مرا تمكين كن ، تا چون عدّت به سر آيد آشكارا بر ( 3 ) تو عقد بندم . خداى تعالى از آن نهى كرد ، اين قول حسن و قتاده و ابراهيم و جابر بن زيد ( 4 ) و ضحّاك و ربيع و عطاست و روايت عطيّه از عبد اللَّه عبّاس ، و دليل بر اين ، قول اعشى است :
و لا تقربن جارة انّ سرّها
عليك حرام فانكحن او تأبّدا
و قال الحطيئة :
و يحرم سرّ جارتهم عليهم
و يأكل جارهم انف القصاع
مجاهد گفت : آن باشد كه مرد گويد شوهر مكن كه تو را به زنى خواهم كردن .
شعبى و سدّى گفتند : عهد بكند با زن كه به زن من باش چون عدّت به سر آيد . عكرمه گفت : در عدّت او را بنخواهد ( 5 ) . سعيد جبير گفت : وعده بدهد ( 6 ) او را به مالى ، كه به زن ديگرى مباش ، تا من تو را چندينى بدهم ، و اين اقوال ( 7 ) متقارب است . و « السّرّ » ( 8 ) بر اين قولها نكاح باشد ، امرؤ القيس گفت :
الا زعمت بسباسة اليوم انّني
كبرت و ان لا يحسن السّرّ أمثالي
و قال الاعشى :
فلم يطلبوا سرّها للغنى
و لم يسلموها لإزهادها
اى نكاحها .
هامش
( 1 ) . آج ، لب ، فق : اكننت .
( 2 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : پنهان .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها : با .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها : جابر بن يزيد .
( 5 ) . كذا : در اساس و ديگر نسخه بدلها ، تب : بخواهد .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها بجز مب ، مر : ندهد .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها : قول .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها : سرّ .