جمله شود تا ( 1 ) جمله در جاى خبر مبتدا باشد ، و تقدير اين است كه : ازواجهم يتربّصن ، بمنزلة قولك : زيد ابوه منطلق .
و قطرب گفت تقدير چنين است كه : ينبغى لازواجهم ان يتربّصن ، بمنزلة قولك : زيد يقوم غلامه . و فرّاء گفت : خبر از زنان به قايم مقام خبر ايشان كرد ، چنان كه شاعر گفت :
لعلَّى ان مالت بى الرّيح ميلة
على ابن أبي ذبيان ( 2 ) ان يتندّما
فقال : لعلَّي ثمّ قال ان يتندّم ، براى آن كه معنى اين است كه : لعلَّي ابلغ حالا يتندّم معها ابن ابي ذبيان ، و قال آخر :
بنى اسد انّ ابن قيس و قتله
به غير دم دار المذلَّة حلَّت
خبر « انّ » ( 3 ) فرو گذاشت و خبر قتله بگفت ، اكتفاء بذكره عن الاوّل ، و مثله :
نحن بما عندنا و أنت بما
عندك راض و الرّأى مختلف
اخفش گفت : « يتربّصن » خبر است ، و تقدير اين است كه : يتربّصن بعدهم ازواجهم .
بدان كه اين آيت ناسخ است آن را كه پس از اين است ، من قوله : * ( وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْواجاً ) * [ 310 - ر ] * ( وَصِيَّةً لأَزْواجِهِمْ ) * ( 4 ) - الاية ، و اگر چه در تلاوت ، اين آيت ، پيش آن است ، و بنزديك ما عدّة المتوفّى عنها زوجها ، چهار ماه و ده روز باشد سواء اگر دخول بوده باشد و اگر نبوده باشد اگر آزاد بود و اگر برده ( 5 ) . اگر آبستن بود عدّتش ( 6 ) ابعد الاجلين باشد امّا به وضع حمل و امّا به چهار ماه و ده روز ، و اين روايت است از امير المؤمنين ( 7 ) - عليه السّلام .
و از فقها اصمّ موافقت كرد ما را در تمام ( 8 ) عدّت غير مدخول بها ، و جمله فقها
هامش
( 1 ) . مج ، دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : يا .
( 2 ) . كذا : در اساس و همهء نسخه بدلها ، طبرى ( 2 / 511 ) : ابى زبّان ، تبيان ( 2 / 263 ) : ابي ديّان .
( 3 ) . كذا : در اساس و همهء نسخه بدلها ، چاپ شعرانى ( 1 / 251 ) : ابن .
( 4 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 240 .
( 5 ) . دب ، مب ، مر : بنده .
( 6 ) . كذا : در اساس ، لب : عده اش ، مب ، مر : عدّتش .
( 7 ) . فق ، مب على .
( 8 ) . مب ، مر : اتمام .