است كه چون تسليم كنى كودك را به دايه از سر تراضى و اتّفاق ، نه بر وجه ضرار ( 1 ) ، فذلك قوله : * ( بِالْمَعْرُوفِ ) * .
و بر اين وجهها ( 2 ) ، « معروف » را معنى آن بود كه : آنچه بايد دادن و قرار بود به تمام و كمال بدهى ، در اجرت طريق قصد مراعات كنى ، و هو بين الإسراف و التّقصير .
و گفتهاند : « لام » مضمر است في قوله : * ( أَوْلادَكُمْ ) * ، و المعنى لأولادكم ، و لكن حذف كرد براى دلالت كلام بر او .
* ( وَاتَّقُوا اللَّه ) * فيما امركم به و دعاكم اليه ، از خداى بترسى در مخالفت آنچه بيان كرد براى دلالت ( 3 ) شما را ، و بدانى كه خداى تعالى به آنچه شما مىكنى عالم و بيناست . و مراد از اين وعظ و زجر ، تنبيه است مكلَّفان را تا مخالفت شرع نكنند ، و مراقبت جانب خداى - عزّ و جلّ - كنند ، فيما يأتون و يذرون - و اللَّه اعلم بمراده .
قوله تعالى :
وَ الَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْواجاً يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْراً فَإِذا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلا جُناحَ عَلَيْكُمْ فِيما فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَاللَّه بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ ‹ 234 › وَلا جُناحَ عَلَيْكُمْ فِيما عَرَّضْتُمْ بِه مِنْ خِطْبَةِ النِّساءِ أَوْ أَكْنَنْتُمْ فِي أَنْفُسِكُمْ عَلِمَ اللَّه أَنَّكُمْ سَتَذْكُرُونَهُنَّ وَلكِنْ لا تُواعِدُوهُنَّ سِرًّا إِلَّا أَنْ تَقُولُوا قَوْلًا مَعْرُوفاً وَلا تَعْزِمُوا عُقْدَةَ النِّكاحِ حَتَّى يَبْلُغَ الْكِتابُ أَجَلَه وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّه يَعْلَمُ ما فِي أَنْفُسِكُمْ فَاحْذَرُوه وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّه غَفُورٌ حَلِيمٌ ‹ 235 › لا جُناحَ عَلَيْكُمْ إِنْ طَلَّقْتُمُ النِّساءَ ما لَمْ تَمَسُّوهُنَّ أَوْ تَفْرِضُوا لَهُنَّ فَرِيضَةً وَمَتِّعُوهُنَّ عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُه وَعَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُه مَتاعاً بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُحْسِنِينَ ‹ 236 › وَإِنْ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ وَقَدْ فَرَضْتُمْ لَهُنَّ فَرِيضَةً فَنِصْفُ ما فَرَضْتُمْ إِلَّا أَنْ يَعْفُونَ أَوْ يَعْفُوَا الَّذِي بِيَدِه عُقْدَةُ النِّكاحِ وَأَنْ تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوى وَلا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ إِنَّ اللَّه بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ ‹ 237 › حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ وَالصَّلاةِ الْوُسْطى وَقُومُوا لِلَّه قانِتِينَ ‹ 238 ›
فَإِنْ خِفْتُمْ فَرِجالًا أَوْ رُكْباناً فَإِذا أَمِنْتُمْ فَاذْكُرُوا اللَّه كَما عَلَّمَكُمْ ما لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ ‹ 239 ›
[ 308 - ر ]
و آنان كه بميرند از شما ( 4 ) و رها كنند زنان را باز ايستند به خود و انتظار كنند چهار ماه و ده روز ، چون برسند به وقت خود بزه نيست بر شما در آنچه ايشان كنند در خود به رسم و قاعده ، و خداى به آنچه مىكنى داناست .
[ 308 - پ ]
نيست بزه اى ( 5 ) بر شما در آنچه تعريض كنى ( 6 ) به آن از خواستن زنان يا پوشيده دارى در تنهايتان . داند
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها : اضرار .
( 2 ) . آج ، لب ، فق : وجه .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها : بيان كرد از جمله شرعيات .
( 4 ) . دب ، آج ، لب ، فق : وفات رسد ايشان را .
( 5 ) . اساس : بزه ى / بزه اى ، مج ، وز ، آج ، لب : بزه .
( 6 ) . دب ، آج ، لب ، فق : تعرّض كنى .