فلا تطلبنها يا بن كوز فانّه
غذا النّاس مذفام النّبىّ الجواريا
و انّ الَّتي ( 1 ) حدّثتها في انوفنا
و أعناقنا من الاباء كماهيا
و ديگرى مىگويد كه پاى بسته مانده است به دختران از آن كه سفر كند و در زمين برود :
لقد زاد الحيوة الىّ حبّا
بناتي انّهنّ من الضّعاف
مخافة ان يرين البؤس بعدي
و ان يشربن رنقا بعد صاف
و ان يعرين ان كسى الجواري
فتنبو العين عن كرم عجاف
و لولاهنّ قد سوّمت مهري
و فى الرّحمن للضّعفاء كاف
و رسول - صلَّى اللَّه عليه و على آله - گفت :
من ابتلى من هذه البنات بشىء فاحسن اليهنّ كنّ سترا له من النّار
، گفت : هر كه را امتحان كنند به چيزى از اين دختران با ايشان احسان كند فرداى قيامت ايشان او را پرده باشند از دوزخ ، يعنى حاجزى و حايلى .
قوله : * ( وَإِذْ فَرَقْنا بِكُمُ الْبَحْرَ ) * ، اى فلقنا ، چون بشكافتيم ما دريا را ( 2 ) . بيان كرديم كه « اذ » ، ظرف زمان ماضى است ، و عامل در او فعلى مقدّم است من قوله : * ( اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ ) * ( 3 ) * ( . . . ) * ، و فلق بليغتر باشد از فرق ، پس فرق و فلق و فصل و قصل و قطع و فصم و قصم و قضم ، چنان كه متناسب الحروفند متقارب المعنىاند .
و فرق آن پاره باشد كه از چيزى جدا كنند ، چنان كه گفت : فَانْفَلَقَ فَكانَ كُلُّ فِرْقٍ كَالطَّوْدِ الْعَظِيمِ ( 4 ) ، و نقيض فرق جمع بود ، و فرق مفرق شعر رأس باشد ، و فريق من النّاس طائفة ، و جماعتى باشند از مردمان . و دريا را براى آن بحر خوانند كه فراخ باشد ، و تبحّر فلان فى العلم اذا اتّسع فيه ، و متبحّر آن باشد كه در علوم اتّساع و فراخى دارد ، و بحر كه شكافتن بود هم از اين جاست كه در شقّ فراخيى پيدا شود ، و بحرت اذن النّاقة ، گوش شتر بشكافتم .
و بحيره شتر گوش شكافته باشد ، و باحر مردى باشد كه چون با او سخن گويند مبهوت شود ، و بحرانى منسوب باشد به بحرين و دم بحرانىّ و باحرىّ خونى باشد
هامش
( 1 ) . دب ، آج ، لب ، مر : فانّ الَّذي .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها و .
( 3 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 47 .
( 4 ) . سورهء شعراء ( 26 ) آيهء 63 .