در روايت ديگرى نيز به آن اشاره شده به اين سند كشى گويد بخطَّ جبرئيل بن احمد ديدم كه روايتم كرد محمد بن عبد اللَّه بن مهران از احمد بن ابى نصر و محمد بن سنان كه گفتند . . . در آخر حديث هست كه ابن سنان گفت :
فطرسيّة . و اللَّه اعلم . ملائكه و مرگ * ( وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَمَنْ فِي الأَرْضِ إِلَّا مَنْ شاءَ الله ثُمَّ نُفِخَ فِيه أُخْرى فَإِذا هُمْ قِيامٌ يَنْظُرُونَ ) * زمر : 68 . آيه صريح است در اينكه * ( مَنْ فِي السَّماواتِ وَمَنْ فِي الأَرْضِ ) * در نفخ صور اوّل خواهند مرد و ظاهرا مراد از * ( « إِلَّا مَنْ شاءَ الله » ) * ملائكهاند كه نخواهند مرد .
نظير اين آيه است آيهء : * ( وَيَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَفَزِعَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَمَنْ فِي الأَرْضِ إِلَّا مَنْ شاءَ الله وَكُلٌّ أَتَوْه داخِرِينَ ) * نمل : 87 . بنا بر آنكه مراد از نفخ صور نفخ اوّل و مراد از فزع ، فزع مرگ باشد . ولى گفتهاند مراد نفخ صور دوم است بقرينه * ( وَكُلٌّ أَتَوْه داخِرِينَ ) * و بقرينهء آيهء 89 . همين سوره كه فرموده : * ( مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَه خَيْرٌ مِنْها وَهُمْ مِنْ فَزَعٍ يَوْمَئِذٍ آمِنُونَ ) * .
به نظر بعضى مراد از نفخ صور اعمّ است و * ( « فَفَزِعَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَمَنْ فِي الأَرْضِ إِلَّا مَنْ شاءَ الله » ) * از آثار نفخ اوّل و * ( « كُلٌّ أَتَوْه داخِرِينَ » ) * از آثار نفخ دوّم مىباشد .
بهر حال با اين آيه نميشود استدلال كرد كه ملائكه در قيامت نخواهند مرد ولى مراد از * ( « إِلَّا مَنْ شاءَ الله » ) * در آيهء اول كدام كسانند ؟ اينكه عدّهاى از بندگان خدا از صعقهء اوّل جان سالم بدر خواهند برد يقين است ولى آنها كداماند مىشود گفت ملائكه يا لا اقلّ قسمتى از آنهااند زيرا آنها حشر و نشرى و عذاب و بهشتى ظاهرا ندارند و فقط واسطهء فيض و كارگزاران عالم خلقتاند ، اين احتمال در نظر نگارنده نزديك بيقين است .
بقولى : آنها جبرئيل ، ميكائيل ، اسرافيل و عزرائيلاند كه بعدا خواهند مرد . بقولى اين چهار نفر و حاملان
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 285
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٢٨٥