وصف « السّيّئ » مىرساند كه مكر فى نفسه گاهى سيّئ است و گاهى حسن ايضا آيات * ( فَوَقاه الله سَيِّئاتِ ما مَكَرُوا ) * غافر : 45 . * ( أَ فَأَمِنَ الَّذِينَ مَكَرُوا السَّيِّئاتِ أَنْ يَخْسِفَ الله بِهِمُ الأَرْضَ ) * نحل : 45 .
[ در اينجا لازم است بسه مطلب اشاره شود : ] 1 - در بسيارى از آيات آنگاه كه نسبت مكر به خدا داده شده مكر در مرتبهء ثانى است يعنى اوّل مكر بد كاران در مقابل دين حق و دستور خداوند است سپس مكر خدا و آن دو جور است مجازات و غير آن مثلا در آيهء * ( وَيَمْكُرُونَ وَيَمْكُرُ الله وَالله خَيْرُ الْماكِرِينَ ) * انفال : 30 . مراد از * ( « يَمْكُرُونَ » ) * حيله و تدبير مشركين است كه ميخواستند حضرت رسول صلَّى اللَّه عليه و آله را بكشند يا زندانى كنند و يا تبعيد نمايند و مراد از * ( « يَمْكُرُ الله » ) * همان تدبير خداوند است كه آنحضرت را مأمور بهجرت نمود .
ايضا در آيهء * ( وَمَكَرُوا وَمَكَرَ الله وَالله خَيْرُ الْماكِرِينَ ) * آل عمران : 54 .
كه مراد از مكر اول حيلهء يهود است دربارهء كشتن عيسى عليه السّلام و منظور از مكر اللَّه نجات دادن عيسى از دست آنها است .
ولى در آياتى نظير * ( وَمَكَرُوا مَكْراً وَمَكَرْنا مَكْراً وَهُمْ لا يَشْعُرُونَ . فَانْظُرْ كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ مَكْرِهِمْ أَنَّا دَمَّرْناهُمْ وَقَوْمَهُمْ أَجْمَعِينَ ) * نمل : 50 - 51 . منظور از مكر اوّل طفره زدن و انحراف كفّار است از پيروى حضرت صالح عليه السّلام و غرض از مكر دوّم هلاكت و عذاب آنهاست كه همگى از بين رفتند و مكر خدا نتيجهء طبيعى مكر آنها بود چنان كه فرموده : * ( « فَانْظُرْ كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ مَكْرِهِمْ أَنَّا دَمَّرْناهُمْ وَقَوْمَهُمْ » ) * و نيز روشن مىكند كه مكر خدا همان « دمرنا » است .
ايضا : * ( إِذا لَهُمْ مَكْرٌ فِي آياتِنا قُلِ الله أَسْرَعُ مَكْراً ) * يونس : 21 .
2 - در اين گونه آيات نسبت مكر به خدا اشكالى ندارد كه مكر خدا همان تدبير خدا و تقديراتى است كه منجرّ
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 266
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٢٦٦