اين كتاب تفاوت فاحشى با يكديگر دارد ، بخش « ونديداد » آن صراحت در ثنويّت دارد ولى از بخش « گاتاها » چندان دوگانگى فهميده نميشود بلكه بر حسب ادعاى برخى از محققين از اين بخش يگانه پرستى استنباط ميگردد . . .
ولى ما بر حسب اعتقاد اسلامىايكه دربارهء مجوس داريم ميتوانيم چنين استنباط كنيم كه دين زرتشت در اصل يك شريعت توحيدى بوده است زيرا بر حسب عقيدهء اكثر علماء اسلام ، زرتشتيان از اهل كتاب محسوب ميگردند .
محص :
خالص كردن . « محض الشّىء : خلَّصه من كلّ عيب » راغب گفته : اصل محص خالص كردن شىء است از هر عيب . * ( وَلِيُمَحِّصَ الله الَّذِينَ آمَنُوا وَيَمْحَقَ الْكافِرِينَ ) * آل عمران :
141 . تا خدا مؤمنان را از شوائب كفر و نفاق خالص و پاك كند و كافران را از بين ببرد * ( وَلِيَبْتَلِيَ الله ما فِي صُدُورِكُمْ وَلِيُمَحِّصَ ما فِي قُلُوبِكُمْ ) * آل عمران :
154 . تا خدا آنچه را كه در سينه ها داريد امتحان و آنچه را كه در قلبها داريد از شرك و نفاق خالص گرداند .
اين لفظ دو بار بيشتر در قرآن نيامده است .
محق :
نقصان تدريجى . در مجمع فرموده : محق نقصان شىء است حالا بعد حال . « انمحق و امتحق » يعنى بتدريج تلف شد و از بين رفت ، محاق آخر ماه است كه هلال در آن ناقص مىشود . راغب تدريج را قيد نكرده و گويد « محقه » يعنى آن را ناقص كرد و بركتش را برد . ظاهرا قيد تدريج لازم است * ( يَمْحَقُ الله الرِّبا وَيُرْبِي الصَّدَقاتِ ) * بقره : 276 . خدا ربا را بتدريج از بين ميبرد و صدقات را افزايش ميدهد .
* ( وَلِيُمَحِّصَ الله الَّذِينَ آمَنُوا وَيَمْحَقَ الْكافِرِينَ ) * آل عمران : 141 . اين لفظ بيشتر از دو بار در قرآن نيامده است .
محال :
كيد ، عقوبت ، عذاب .
راغب و طبرسى آن را « الاخذ بالعقوبة » گفتهاند * ( وَهُمْ يُجادِلُونَ فِي الله وَهُوَ شَدِيدُ الْمِحالِ ) * رعد : 13 . آنها در