اصحاب كهف در فاصلهء بعد از ميلاد مسيح و قبل از بعثت حضرت رسول اللَّه صلَّى اللَّه عليه و آله بود پاشاهيكه از ترس او بغار پناه بردند دقيانوس يا ذوقيوس يا دسيوس نام داشته كه از 249 تا 251 ميلادى سلطنت داشته و با آنكه پادشاهى با تدبير بوده با نصارى بد رفتارى ميكرده است . كهف در كجا بوده ؟ قول مشهور اين است كه غار اصحاب كهف در نزديكى شهر افسوس واقع است .
افسوس چنان كه در قاموس كتاب مقدس گفته : از شهرهاى معروف آسياى صغير بود قريب بدهنهء رود كايستر تقريبا در 40 ميلى جنوب شرقى ازمير .
در الميزان گفته : شهرى است خرابه و قديمى واقع در مملكت تركيّه در 73 كيلومترى شهر ازمير و غار در مسافت يك كيلومترى آن در كوهى بنام « يناير داغ » در نزديكى قريهء « ايا صولوك » واقع است . بقول بعضى در دو فرسخى افسوس واقع شده و غار معروف هنوز به صورت زيارتگاه است و داراى احترام مىباشد .
ولى الميزان كهف افسوس را قبول ندارد و گويد : آن چنان كه گفتهاند غار وسيعى است و صدها قبر دارد و در آن به طرف شمال شرقى است و در آن اثرى از مسجد يا صومعه و يا كليسا نيست و آن در نزد نصارى از همه معروفتر است و در عدّهاى از روايات مسلمين نيز آمده است .
علَّت عدم قبول الميزان چند چيز است از جمله اينكه باب اين كهف رو بشمال شرقى است و در آن آفتاب نمىتابد حال آنكه آيهء * ( وَتَرَى الشَّمْسَ إِذا طَلَعَتْ ) * چنان كه گذشت دلالت دارد كه در غار به طرف جنوب بوده است از جمله اينكه در آنجا اثرى از مسجد و صومعه و كليسا وجود ندارد حال آنكه قرآن فرموده * ( لَنَتَّخِذَنَّ عَلَيْهِمْ مَسْجِداً ) * .
توفيق الحكيم يكى از نويسندگان
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 162
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص١٦٢