آمديم بسوى عمليكه كرده بودند و آن را غبارى پراكنده ساختيم ، اشاره باعمال كفّار است كه در آخرت چيزى بدستشان نخواهد آمد و مراد اعمال خير آنهاست از قبيل صلهء رحم و پناه درمانده و غيره . در آيهء ديگر اعمال آنها بخاكستر در مقابل طوفان تشبيه شده است . * ( مَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ أَعْمالُهُمْ كَرَمادٍ اشْتَدَّتْ بِه الرِّيحُ فِي يَوْمٍ عاصِفٍ لا يَقْدِرُونَ مِمَّا كَسَبُوا عَلى شَيْءٍ ) * ابراهيم : 18 .
تقديم : جلو انداختن . مقدّم كردن .
* ( ذلِكَ بِما قَدَّمَتْ أَيْدِيكُمْ وَأَنَّ الله لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ ) * آل عمران : 182 اين عذاب بعلَّت اعمالى است كه دستهايتان از پيش فرستاده است ( و گرنه ) خدا به بندگان ستمكار نيست .
اينكه همهء كارهاى اعضا بدستها نسبت داده شده ظاهرا براى آنست كه بيشتر كارها با دست انجام مىپذيرد و براى تغليب چنين مصطلح شده است .
* ( أَنْتُمْ قَدَّمْتُمُوه لَنا ) * ص : 60 . شما اينرا بر ما پيش آورديد .
* ( يُنَبَّؤُا الإِنْسانُ يَوْمَئِذٍ بِما قَدَّمَ وَأَخَّرَ ) * قيامت : 13 ، اين تعبير در سورهء انفطار آيهء 5 نيز آمده است .
به نظر ميآيد مراد ما قدّم اعمال پيش از مرگ و از « ما اخّر » آثار پس از مرگ باشد يعنى : انسان در آن روز خبر داده مىشود از آنچه پيش از مرگ انجام داده و از آنچه پس از مرگ انجام داده و از آنچه پس از مرگ باقى گذاشته مثل * ( إِنَّا نَحْنُ نُحْيِ الْمَوْتى وَنَكْتُبُ ما قَدَّمُوا وَآثارَهُمْ ) * يس : 12 .
و شايد مراد از « ما قدّم » اعمال اوّل عمر و از « ما اخّر » اعمال آخر عمر باشد .
يَسْتقدمون * ( فَإِذا جاءَ أَجَلُهُمْ لا يَسْتَأْخِرُونَ ساعَةً وَلا يَسْتَقْدِمُونَ ) * اعراف : 34 . ظاهرا استفعال در اين آيه و نظائر آن براى طلب نيست لذا مجمع آن را « لا يتقدّمون » معنى كرده يعنى چون اجلشان آيد نه ساعتى تأخير ميكنند و نه پيش ميافتند و به هيچ يك از اين دو كار قدرت ندارند چنان كه در آيهء * ( وَلَقَدْ عَلِمْنَا الْمُسْتَقْدِمِينَ ) *
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 257
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٢٥٧