مساوى باشد بدون زياده و نقصان « قدر اللَّه هذا الامر يقدره قدرا » يعنى خدا آن را بر مقدارى كه مصلحت اقتضا ميكرد قرار داد * ( قَدْ جَعَلَ الله لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْراً ) * طلاق : 3 . خدا براى هر چيزى اندازهاى معيّن قرار داده است * ( وَفَجَّرْنَا الأَرْضَ عُيُوناً فَالْتَقَى الْماءُ عَلى أَمْرٍ قَدْ قُدِرَ ) * قمر : 12 . شكافتيم زمين را چشمه هائى پس آب آسمان و زمين بهم رسيدند بر نحويكه تقدير شده بود بدون زيادت و نقصان .
راجع به * ( إِنَّا أَنْزَلْناه فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ ) * مستقلا بحث خواهد شد .
* ( وَما قَدَرُوا الله حَقَّ قَدْرِه إِذْ قالُوا ما أَنْزَلَ الله عَلى بَشَرٍ مِنْ شَيْءٍ ) * انعام : 91 . اين تعبير در سورهء حجّ آيهء 74 و در زمر آيهء 67 نيز آمده است در معنى آن گفتهاند : خدا را نشناختند حق شناختنش ، خدا را تعظيم نكردند حق تعظيمش .
اين هر دو قابل قبول است ، از راغب نقل شد كه قدر بيان كميّت شىء است . آن در معانى غير محسوس نيز به كار ميرود گويند قدر فلانكس و از آن احترام ، وقار ، عظمت و وزنهء اجتماعى اراده ميكنند چنان كه در كتب لغت هست . پس مانعى ندارد كه بگوئيم : خدا را تعظيم نكردند تعظيم لايق ، خدا را نشناختند شناختن لايق .
آيه ايكه نقل شد در ردّ يهود است كه براى مقابله با رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله ميگفتند : اصلا خدا ببشرى وحى نكرده است در ذيل آيه فرموده : * ( قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْكِتابَ الَّذِي جاءَ بِه مُوسى . . . ) * و در صدر فرموده : خدا را نشناختند حق شناختن ( و گرنه ميدانستند كه لازمهء خدائى ارسال رسل است و نميگفتند : خدا بانسانى وحى نكرده است ) .
قدر : ( بر وزن فرس ) توانائى .
اندازه . در جوامع الجامع گفته : قدر و قدر ( بر وزن فلس و فرس ) دو لغتاند . يعنى بيك معنى مثل * ( وَمَتِّعُوهُنَّ عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُه وَعَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُه ) *
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 247
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٢٤٧