است ابتدا آيات قرآن را بررسى كرده سپس بسنت و تاريخ برگرديم :
1 - * ( وَقاتِلُوا فِي سَبِيلِ الله الَّذِينَ يُقاتِلُونَكُمْ وَلا تَعْتَدُوا إِنَّ الله لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ ) * بقره : 190 . از اين آيه روشن مىشود كه جنگ در اسلام براى جهانگشائى نيست بلكه براى اشاعهء دين است بعبارت اخرى جنگ بايد در راه خدا و براى خدا باشد نه براى گرفتن خاك ديگران و توسعهء ممالك .
و نيز فقط با كسانى مىشود جنگيد كه با ما ميجنگند * ( « الَّذِينَ يُقاتِلُونَكُمْ » ) * و تجاوز به ديگران هر چند كفّار باشند جايز نيست * ( « وَلا تَعْتَدُوا » ) * يعنى مطلقا تعدّى نكنيد خواه قتال ابتدائى باشد و خواه كشتن اطفال و زنان باشد يا غير آن .
على هذا * ( الَّذِينَ يُقاتِلُونَكُمْ ) * شرط * ( « قاتِلُوا » ) * است يعنى اگر آنها بجنگ شما آمدند شما هم با آنها بجنگيد .
المنار در شرط بودن آن ترديد ندارد .
ولى بقول بعضى ، آن شرط نيست بلكه بيان مصداق است يعنى با مردان كه با شما ميجنگند . بجنگيد نه با زنان و اطفال كه نميجنگند الميزان اين را مىپسندد ، مجمع آن را به صورت قول نقل مىكند .
ناگفته نماند : ظهور * ( « الَّذِينَ يُقاتِلُونَكُمْ » ) * در شرطيّت است مخصوصا با ملاحظهء تعميم * ( « وَلا تَعْتَدُوا » ) * .
بايد دانست : آيهء ما نحن فيه ، بقرينهء آيات ما بعد قطعا دربارهء جهاد با مشركين مكَّه است ولى اختصاص بمشركين مكَّه است ولى اختصاص بمشكرين مكَّه چنان كه مفهوم كلام بعضى از بزرگان است ظاهرا مورد ندارد مشركين مكَّه نبايد خصوصيتى داشته باشند خاصّه راجع بآيهء اول كه عموميت آن قابل انكار نيست لذا در مجمع فرموده : . . . بقولى مأمور بقتال اهل مكَّه شدند ولى حمل آيه بر عموم بهتر است مگر آنچه با دليل خارج شده است .
2 - در سورهء انفال آيه 60 فرموده :
براى مقابله با كفّار آنچه بتوانيد از نيرو و از اسبان آماده كنيد . . . و در آيهء 61 آمده * ( وَإِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَها ) *
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 233
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٢٣٣