عذاباند ، اطلاق مىشود ، در قرآن در همهء اين معانى به كار رفته است .
اينك نگاهى به چند آيه :
فتنّاك 1 - * ( وَقَتَلْتَ نَفْساً فَنَجَّيْناكَ مِنَ الْغَمِّ وَفَتَنَّاكَ فُتُوناً ) * طه : 40 . فتون نيز مصدر است بمعنى آزمودن آيه دربارهء موسى عليه السّلام است يعنى : كسى را كشتى ترا از گرفتارى آن نجات داديم و تو را آزموديم آزمودن بخصوصى .
2 - * ( وَلكِنَّكُمْ فَتَنْتُمْ أَنْفُسَكُمْ وَتَرَبَّصْتُمْ وَارْتَبْتُمْ ) * حديد : 14 . اگر * ( فَتَنْتُمْ ) * را بمعنى اولى بگيريم مانعى ندارد راغب گفته : فتن بمعنى ادخال انسان در آتش نيز به كار ميرود يعنى :
اما شما خود را به عذاب افكنديد ، يا بفتنه افكنديد منتظر مانديد و شكّ كرديد . * ( تَرَبَّصْتُمْ . . . ) * ظاهرا تعليل * ( فَتَنْتُمْ ) * است .
3 - * ( إِنَّ الَّذِينَ فَتَنُوا الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ ثُمَّ لَمْ يَتُوبُوا فَلَهُمْ عَذابُ جَهَنَّمَ . . . بروج : 10 . * ( فَتَنُوا ) * در آيه به آتش كشيدن است يعنى : آنان كه مردان و زنان مؤمن را به آتش عذاب كردند براى آنهاست عذاب جهنّم ، ايضا * ( يَوْمَ هُمْ عَلَى النَّارِ يُفْتَنُونَ . ذُوقُوا فِتْنَتَكُمْ هذَا الَّذِي كُنْتُمْ بِه تَسْتَعْجِلُونَ ) * ذاريات : 13 و 14 . روزيكه بر آتش كشيده شوند . عذابتان را بچشيد اين آنست كه به آن عجله ميكرديد . اين از موارد استعمال فتنه است .
فاتن 4 - * ( فَإِنَّكُمْ وَما تَعْبُدُونَ . ما أَنْتُمْ عَلَيْه بِفاتِنِينَ . إِلَّا مَنْ هُوَ صالِ الْجَحِيمِ ) * صافات : 161 - 163 . « فاتن » اسم فاعل است يعنى آزمايشگر و بفتنهاند از ضمير « عليه » به خدا راجع است يعنى : شما اى مشركان و معبودهايتان بر خدا ( و ضرر دين خدا ) بفتنهاند از نيستيد مگر كسى را كه به آتش وارد مىشود يعنى فقط ميتوانيد منحرفان را اضلال كنيد .
5 - * ( وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ . . .
* ( وَقاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ لِلَّه ) * . . . * ( وَالْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ ) * بقره : 191 - 193 - 217 . فتنه در لسان اين آيات چنان كه گفتهاند بمعنى شرك است . اين ظاهرا بدان جهت است
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 148
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص١٤٨