ولى در آيات ديگر سخن مجمع البيان درست در ميايد .
* ( « فَدَلَّاهُما بِغُرُورٍ فَلَمَّا ذاقَا الشَّجَرَةَ بَدَتْ لَهُما سَوْآتُهُما » اعراف : 22 در اقرب الموارد ميگويد « دلَّى فلانا من سطح بحبل : اى ارسله » يعنى فلانى را با ريسمان از بلندى به پائين فرستاد شاعر ميگويد « هما دلَّتانى من ثمانين قامة » يعنى آن دو نفر مرا از هشتاد قامتى به زير فرستادند .
على هذا معناى « دلَّاهما » آنست كه لغزش و سقوط داد آنها را . ظاهرا مراد از آن ساقط كردن از اراده و تصميم باشد يعنى از تصميمشان كه ميخواستند نخورند بر انداخت و خوردند . معنى آيهء چنين مىشود : پس بفريبى آنها را ساقط كرد چون از شجره خوردند سوأتشان بر آنها آشكار گرديد .
تُدلوا * ( « وَلا تَأْكُلُوا أَمْوالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْباطِلِ وَتُدْلُوا بِها إِلَى الْحُكَّامِ لِتَأْكُلُوا فَرِيقاً مِنْ أَمْوالِ النَّاسِ بِالإِثْمِ » ) * بقره : 188 « تدلوا » عطف است به « تأكلوا » و تقدير آن چنين است « و لا تدلَّوا بها الى الحكَّام » و مراد از آن در آيهء مطلق نزديك كردن و دادن است . يعنى اموال خود را بناحق مخوريد و آنها را بقاضيان بطور رشوه ندهيد كه تا قسمتى از مال مردم را بباطل بخوريد .
تَدلَّى * ( « عَلَّمَه شَدِيدُ الْقُوى ذُو مِرَّةٍ فَاسْتَوى وَهُوَ بِالأُفُقِ الأَعْلى . ثُمَّ دَنا فَتَدَلَّى فَكانَ قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى . ) *
* ( فَأَوْحى إِلى عَبْدِه ما أَوْحى » ) * ( نجم 5 - 10 ) مرّه يعنى قوّه . افق يعنى ناحيهء ، تدلَّى : كشيده شدن و آويزان شدن به طرف پائين است . از زجّاج نقل شده كه « دنا و تدلَّى » هر دو بمعنى نزديك شدن است « دنا » يعنى نزديك شد « تدلَّى » يعنى نزديكتر شد ، قاب بمعنى مقدار و اندازه است . قوسين يعنى دو كمان .
مراد از شديد القوى و ذو مرّه به ظاهر جبرئيل است و اين آيات كيفيّت وحى را بيان مىكند يعنى :
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 356
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٣٥٦