اخرى * ( إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ ) * مىباشد يعنى : فقط از گمان پيروى ميكنند و فقط روى تخمين و حدس سخن ميگويند . شايد ظنّ نسبت بعقيده و خرص نسبت بقول است .
ما قبل آيهء اوّل در اين است كه مشركان ميگفتند : مشرك بودن و حرام دانستن ما بعضى چيزها را خواست خداست و اگر او نميخواست چنين نميشديم . آنوقت خدا در جواب ميگويد : * ( قُلْ هَلْ عِنْدَكُمْ مِنْ عِلْمٍ فَتُخْرِجُوه لَنا إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ . . . ) * على هذا * ( إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ ) * راجع بعقيده و * ( إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا تَخْرُصُونَ ) * راجع بقول است و خلاصه آنكه عقيده ءتان روى ظنّ و سخنتان روى تخمين است ما قبل آيهء اوّل نيز مؤيد اين احتمال است .
آيهء ذيل دلالتش روشنتر از آيهء قبل است * ( وَقالُوا لَوْ شاءَ الرَّحْمنُ ما عَبَدْناهُمْ ما لَهُمْ بِذلِكَ مِنْ عِلْمٍ إِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ ) * زخرف : 20 پيدا است كه سخن از روى حدس مقابل سخن از روى علم است .
* ( قُتِلَ الْخَرَّاصُونَ الَّذِينَ هُمْ فِي غَمْرَةٍ ساهُونَ . يَسْئَلُونَ أَيَّانَ يَوْمُ الدِّينِ ذاريات : 10 - 12 خرّاصون را كذّابون معنى كردهاند يعنى دروغگويان هلاك شدند آنان كه در ورطهاى غافل و خطا كار ماندهاند ميپرسند : روز جزا كى ميرسد ؟ .
ولى تدبّر در آيات ما قبل و ما بعد نشان ميدهد كه مراد از آن سخن گويان از روى حدس و تخميناند كه دربارهء قيامت شكّ كرده و از روى حدس سخن ميگفتند .
خرطوم :
بينى ( قاموس - اقرب - صحاح ) * ( سَنَسِمُه عَلَى الْخُرْطُومِ ) * قلم : 16 حتما روى بينى او علامت ميگذاريم گويا منظور از علامت ، عار و ننگى است كه هميشگى باشد مثل داغى روى بينى .
از مفردات بدست ميايد كه خرطوم در اصل بينى فيل است و هر گاه در بينى انسان به كار رود مراد قبيح شمردن است گر چه عبارت مفردات تا حدّى