ولى پيش از يقين بمرگ اگر كسى توبه كند توبهء او قبول است و لو مجال عمل هم نداشته باشد . چنان كه در روايت كافى از امام صادق عليه السّلام از حضرت رسول صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم نقل است كه فرمود : هر كه يكسال پيش از مرگش توبه كند خدا ميپذيرد . بعد فرمود يكسال زياد است هر كه يك ماه قبل از مرگ خود توبه كند ، خدا قبول مىكند ، بعد فرمود يك ماه زياد است هر كه يك هفته پيش از مرگش توبه نمايد حق تعالى ميپذيرد . سپس فرمود يك هفته زياد است هر كه يك روز قبل از مرگ توبه كند خدا توبهء او را قبول مىكند ، بعد فرمود يك روز زياد است هر كه پيش از معاينهء مرگ توبه كند خدا ميپذيرد ( كافى ج 2 ص 440 طبع آخوندى ) اين روايت به چند وجه در كافى نقل شده و در الميزان نظير آن را از فقيه نقل كرده و در كتب اهل سنّت نيز منقول است و در تفسير ابن كثير چند حديث در اين زمينه آمده است . چرا توبه در آنحال قبول نيست ؟ در الميزان فرموده : علَّت عدم قبول اين گونه توبه آنست كه يأس از زندگى و ترس قيامت او را بتوبه و ندامت مجبور كرده و آنگاه كه نه حيات دنيوى هست و نه عمل خيرى ، توبه و رجوع واقعيت نخواهد داشت يعنى آن در واقع توبه و برگشت حقيقى نيست .
در المنار گويد : . . . استاد گفت مراد آنست كه توبهء صحيح از آنها واقع نميشود . . . آنوقت در توجيه اين سخن ميگويد سنّت خدائى بر آن جارى است كه اعمال بد در نفوس مرتكبين اثر بگذارد و اعمال بد بر آنها احاطه كرده مجالى براى انخلاع و توبه نمىماند و آنگاه كه مرگ را معاينه كرد و از لذات زندگى مأيوس شد ميگويد : توبه كردم ! او تائب نيست بلكه مدّعى و كاذب است .
و در استظهار اين مطلب گويد در آيهء اوّل آمده * ( يَعْمَلُونَ السُّوءَ ) *
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 289
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٢٨٩